Những góc nhìn mới
Một trong những chuyển biến đáng chú ý của điện ảnh Việt Nam là sự xuất hiện ngày càng rõ nét về chủ đề hòa giải, hòa hợp dân tộc.
Đạo diễn, NSND Huỳnh Hùng cho rằng, trước Đổi mới, nội dung này chỉ xuất hiện rải rác trong một số tác phẩm, nhưng từ sau năm 1986 đã được thể hiện rõ hơn theo hai hướng: hòa giải giữa người Việt Nam với những người từng ở phía bên kia chiến tuyến và hòa giải trong chính cộng đồng người Việt.
Những bộ phim gần đây đã phản ánh các cuộc gặp gỡ, đoàn tụ đầy xúc động, góp phần xóa bỏ mặc cảm, định kiến và hướng tới tinh thần hòa hợp dân tộc.
Đạo diễn Huỳnh Hùng nhận định phim tài liệu đang đi trước trong việc khai thác đề tài này, còn phim truyện vẫn khá thưa vắng. Ông bày tỏ mong muốn điện ảnh Việt Nam sẽ có thêm nhiều tác phẩm về hòa giải, hòa hợp dân tộc nhằm góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Ở một góc nhìn khác, theo PGS-TS Hoàng Cẩm Giang, Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), một trong những dấu ấn của điện ảnh thời kỳ Đổi mới là sự thay đổi trong cách tiếp cận đề tài chiến tranh. Nếu điện ảnh giai đoạn trước thường tập trung vào những câu chuyện mang tính sử thi, đề cao cộng đồng và những hình tượng trung tâm, thì điện ảnh hậu chiến lại hướng đến các số phận cá nhân, những trải nghiệm riêng tư và những tổn thương kéo dài sau chiến tranh.
“Điện ảnh thời kỳ Đổi mới có xu hướng tiếp cận chiến tranh từ những câu chuyện cá nhân, những số phận nhỏ bé và những trải nghiệm hậu chiến”, PGS-TS Hoàng Cẩm Giang nhận định.
Đổi mới để vươn xa
Theo TS. Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, suốt 40 năm qua, điện ảnh Việt Nam là một “dòng chảy liên tục” với sự phát triển không ngừng về tư duy sáng tạo, đội ngũ làm phim và thị trường khán giả. Điện ảnh đổi mới chứng kiến sự đa dạng về dòng phim, từ thương mại đến độc lập, trong đó phim độc lập dù kén khán giả nhưng tạo dấu ấn chuyên môn rõ nét.
TS. Ngô Phương Lan đề xuất tiếp tục mở rộng chính sách phim đặt hàng, đa dạng đề tài và phong cách, đồng thời lựa chọn kịch bản chất lượng để tạo ra các tác phẩm có giá trị xã hội và nghệ thuật.
PGS-TS Tạ Quang Đông, Thứ trưởng Bộ VH-TT-DL cũng nhận xét, sau gần 40 năm Đổi mới, điện ảnh Việt Nam đã có nhiều bước phát triển đáng ghi nhận, từ cơ chế hoạt động, môi trường sáng tạo đến quá trình hội nhập quốc tế. Sự phát triển của thị trường điện ảnh, sự tham gia của các hãng phim tư nhân và những thành công tại các liên hoan phim quốc tế đã góp phần tạo nên diện mạo đa dạng, năng động hơn cho điện ảnh Việt Nam.
Trong bối cảnh hiện nay, điện ảnh cần được nhìn nhận như một lĩnh vực hội tụ giữa văn hóa, công nghệ và công nghiệp sáng tạo. Bộ VH-TT-DL đang nghiên cứu hoàn thiện các chính sách, sửa đổi Luật Điện ảnh theo hướng thúc đẩy chuyển đổi số, tạo môi trường thuận lợi cho sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của điện ảnh Việt Nam.
Giai đoạn tới, điện ảnh Việt Nam cần tiếp tục giải quyết bài toán cân bằng giữa giá trị tư tưởng, nghệ thuật với yêu cầu thị trường; kể những câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, có khả năng lan tỏa quốc tế, đồng thời giữ gìn bản sắc và các giá trị nhân văn của điện ảnh dân tộc.
