Đa dạng trong sáng tạo và biểu đạt
“Triển lãm và Giải thưởng Mỹ thuật 2026 - Điêu khắc Thành phố 5 năm” do Hội Mỹ thuật TPHCM phối hợp Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM tổ chức, là hoạt động định kỳ 5 năm/lần kể từ năm 2001. Sự kiện năm nay quy tụ 76 tác phẩm của 59 tác giả, mang đến một bức tranh tương đối toàn diện về đời sống điêu khắc đương đại tại TPHCM.
Không gian trưng bày cho thấy sự đa dạng về loại hình, từ tượng tròn, phù điêu đến các tổ hợp sắp đặt mang tính không gian. Các chất liệu truyền thống như đá, gỗ, đồng tiếp tục được khai thác song song với những thử nghiệm ở chất liệu tổng hợp, kim loại công nghiệp như sắt, inox, nhôm… Điều này phản ánh xu hướng mở rộng biên độ sáng tác, nơi người nghệ sĩ không chỉ dừng lại ở kỹ thuật tạo hình mà còn quan tâm đến cấu trúc không gian và tính tương tác của tác phẩm.
Nhà điêu khắc Bùi Hải Sơn, thành viên Hội đồng Nghệ thuật (Hội Mỹ thuật TPHCM), nhận định: Triển lãm năm nay ghi nhận sự tham gia của nhiều tác giả ngoài TPHCM và lực lượng trẻ, cho thấy tín hiệu chuyển động của quá trình kế thừa. Các nghệ sĩ đã nắm vững chất liệu, có tìm tòi về tạo hình theo hướng đương đại, chú trọng độ bền và khả năng tồn tại lâu dài của tác phẩm.
Kết quả chấm giải phần nào phản ánh mặt bằng chung của kỳ triển lãm. Việc không có giải nhất, hai giải nhì được trao cho tác phẩm Người muôn mặt (chất liệu tổng hợp) của Nguyễn Kiến Thức và Vườn ươm (sắt gò hàn) của Lê Ngọc Thái, cho thấy chưa xuất hiện tác phẩm thật sự nổi trội, tạo đột phá rõ rệt về ngôn ngữ tạo hình, chất liệu hay cách tổ chức không gian. Dù vậy, nhìn tổng thể, điêu khắc TPHCM vẫn giữ được “mạch” sáng tác ổn định. Nhiều tác phẩm đã thể hiện sự nhạy cảm của nghệ sĩ trước đời sống xã hội, mạnh dạn đặt ra những vấn đề mới, từ đô thị hóa, môi trường đến những suy tư cá nhân trong bối cảnh hiện đại.
Chờ lực đẩy từ thế hệ kế cận
Nhà điêu khắc Hữu Quí nhìn nhận, các tác giả trẻ mang đến luồng sinh khí mới với tư duy cởi mở, dám chọn đề tài mang tính thời sự. Kỹ năng xử lý chất liệu, nhất là kim loại, đã có bước tiến đáng kể, nhiều tác phẩm đạt độ hoàn thiện cao, từ đúc đồng đến gia công inox, nhôm.
Một điểm đáng chú ý của triển lãm lần này là sự hiện diện ngày càng rõ của lớp nghệ sĩ trẻ. Theo nhà điêu khắc Nguyễn Kiến Thức, hiện số lượng người thực hành điêu khắc, đặc biệt là sinh viên, đang gia tăng; nhiều tác giả trẻ sẵn sàng đầu tư quy mô tác phẩm và thử nghiệm chất liệu mới. Tuy nhiên, đổi mới về nội dung vẫn chưa thực sự rõ rệt, phần lớn sáng tác vẫn xuất phát từ đam mê cá nhân hơn là định hướng thị trường.
Dẫu vậy, sự chuyển giao thế hệ trong điêu khắc TPHCM vẫn chưa diễn ra rõ nét. Đây cũng là đặc thù của một ngành nghệ thuật đòi hỏi thời gian tích lũy dài, cả về tay nghề lẫn tư duy tạo hình. Theo các nghệ sĩ, để hình thành một lớp kế cận đủ lực, cần ít nhất một thập niên phát triển liên tục. Một vấn đề đáng suy nghĩ là sự tham gia còn hạn chế của các tác phẩm tốt nghiệp từ sinh viên ngành điêu khắc. Điều này phần nào cho thấy khoảng cách giữa đào tạo và thực hành chuyên nghiệp, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường kết nối giữa nhà trường, hội nghề nghiệp và các không gian trưng bày. Trong bối cảnh đó, vai trò của các kỳ triển lãm, giải thưởng định kỳ, càng trở nên quan trọng. Đây không chỉ là nơi tổng kết chặng đường sáng tác mà còn là diễn đàn để phát hiện, bồi dưỡng và tạo điều kiện cho lực lượng trẻ khẳng định mình.
Có thể nói, điêu khắc TPHCM đang ở một “nhịp lặng” cần thiết: không thiếu tìm tòi, không thiếu nỗ lực đổi mới, nhưng vẫn chờ một cú hích đủ mạnh để tạo nên bước ngoặt. Khi nền tảng kỹ thuật và chất liệu đã được củng cố, điều còn lại là sự bứt phá về ý tưởng và sự xuất hiện của những gương mặt đủ sức định hình diện mạo mới cho điêu khắc đô thị. Giữ vững mạch sáng tạo hôm nay, đồng thời kiên nhẫn nuôi dưỡng thế hệ kế cận, chính là cách để điêu khắc TPHCM tích lũy nội lực, hướng đến những bước chuyển sâu sắc hơn trong tương lai gần.
