Thành lập vào năm 2014 tại Binzhou, tỉnh Sơn Đông, Puhe Reading Space khởi đầu là một hiệu sách nhỏ sống nhờ doanh thu bán sách. Khi cạnh tranh trực tuyến bóp nghẹt lợi nhuận, nhà sách này từ bỏ cuộc chiến giá cả và chuyển sang dùng các nền tảng số để xây dựng cộng đồng bạn đọc.
“Các kênh trực tuyến như cửa hàng điện tử và nhóm WeChat cho phép chúng tôi duy trì kết nối với hội viên xuyên suốt”, bà Wang Hong, người sáng lập Puhe Reading Space, cho biết. Những buổi livestream được tổ chức như một “phòng khách trực tuyến”, nơi nhân viên và bạn đọc lâu năm cùng trò chuyện về văn hóa.
Theo Tân Hoa xã, một khảo sát đọc sách toàn quốc mới đây cho thấy tỷ lệ người trưởng thành đọc sách tại Trung Quốc đạt 82,3% vào năm 2025, nhưng gần 80% bạn đọc đang dùng điện thoại di động để đáp ứng nhu cầu của mình. Trước thực tế đó, các chuyên gia cho rằng nhà sách truyền thống cần tạo ra những trải nghiệm trực tiếp mà đọc sách kỹ thuật số không thể thay thế. “Dù trong thời đại internet, con người vẫn cần sự kết nối với những gì hiện hữu xung quanh”, Phó Giáo sư Ma Ruijie, Đại học Nankai, nhận định.
Để kéo bạn đọc trở lại, một số nhà sách thử nghiệm các mô hình mới. Tại Trịnh Châu, miền Trung Trung Quốc, một nhà sách cho ra mắt năm rạp nhỏ dàn dựng cảnh từ tác phẩm kinh điển dưới dạng biểu diễn nhập vai.
Tại Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, một nhà sách phát triển mô hình đọc sách tuần hoàn qua ứng dụng trực tuyến, cho phép bạn đọc bán lại sách sau khi đọc xong và nhận gợi ý sách dựa trên thói quen đọc. Puhe Reading Space cũng tổ chức các hội thảo hướng dẫn bạn đọc dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để biến đoạn văn kinh điển thành poster hình ảnh. “AI không thay thế việc đọc sách mà trở thành công cụ mở rộng tầm với của văn hóa”, bà Wang nói.
Giáo sư Zhao Jianying, Đại học Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Trung Quốc, nhấn mạnh, nhà sách vật lý vẫn là không gian văn hóa không thể thay thế, nơi bạn đọc tìm kiếm sự đồng cảm tinh thần và cảm giác thuộc về một cộng đồng. Ông cũng cho rằng đọc kỹ thuật số và đọc sách in bổ trợ cho nhau: “Đọc kỹ thuật số giải quyết vấn đề tiếp cận, còn sách in tạo điều kiện cho sự gắn kết sâu hơn”.
Sự chuyển dịch này nhận được hỗ trợ từ chính phủ. Đã có một quy định về thúc đẩy văn hóa đọc toàn quốc, có hiệu lực từ tháng 2, khuyến khích nhà sách truyền thống cải thiện điều kiện đọc và tăng cường vai trò phục vụ công cộng. Báo cáo công tác chính phủ mới đây cũng lần đầu tiên kêu gọi hỗ trợ phát triển nhà sách vật lý, trong khi các địa phương triển khai các biện pháp giảm tiền thuê mặt bằng và tích hợp nhà sách vào hệ thống văn hóa công cộng.
Trung Quốc hiện có khoảng 120.000 nhà sách truyền thống. Trong bối cảnh đó, một số nhà sách lâu đời đang hồi sinh. Tại Phúc Châu, miền Đông Trung Quốc, nhà sách Xiaofeng trên đường Guping, từng đóng cửa 8 năm, gần đây đã mở cửa trở lại. Bạn đọc đến đây không chỉ để đọc sách và thưởng trà, mà còn tham gia các buổi sinh hoạt câu lạc bộ sách và văn hóa.
Ông Zhang Lianwang, người tham gia dự án hồi sinh nhà sách Xiaofeng, cho biết, trong khi duy trì định hướng biên tập riêng, Xiaofeng hướng tới việc cung cấp nội dung cá nhân hóa hơn và dịch vụ số tiện lợi hơn, mở ra những cơ hội lớn hơn cho nhà sách.
Sự trở lại này được bạn đọc đón nhận như một cuộc hội ngộ mong đợi từ lâu. Nhiều bạn đọc hào hứng chia sẻ: “Có những nơi mà thuật toán không bao giờ chạm tới được”.
