Tại những khu vực mà hạ tầng ngân hàng truyền thống còn hạn chế và chi phí vận hành đắt đỏ, fintech trở thành giải pháp đột phá giúp lấp đầy khoảng trống tài chính ở châu Phi. Minh chứng rõ nét nhất cho sự chuyển mình này là sự trỗi dậy của “tiền di động” (Mobile Money).
Các nền tảng tiên phong như M-Pesa tại Kenya đã thay đổi sinh kế của hàng triệu người, cho phép họ thực hiện các giao dịch như chuyển tiền, thanh toán hóa đơn hay nhận lương.
Xu hướng này còn lan rộng trên khắp lục địa thông qua các siêu ứng dụng tài chính đa năng. Điển hình như tại Nigeria, OPay đã vươn lên trở thành nền tảng hàng đầu với hàng triệu người dùng, cung cấp một hệ sinh thái dịch vụ toàn diện từ thanh toán, chuyển tiền đến các giải pháp tài chính số.
Trong khi đó, tại Tanzania, ứng dụng NALA đang tối ưu hóa chi phí và đơn giản hóa các giao dịch kiều hối, mang lại sự kết nối tài chính thuận tiện cho cộng đồng người châu Phi đang sinh sống và làm việc tại nước ngoài.
Tuy nhiên, sự phát triển của fintech tại châu Phi không dừng lại ở những ứng dụng thanh toán đơn giản.
Ông Emmanuel Ray Rwema, chuyên gia hợp tác với tập đoàn phát triển các giải pháp vận hành bằng AI OTIC Group (Australia), cho rằng fintech ở châu Phi đang dần chuyển dịch từ việc xây dựng các ứng dụng tài chính đơn giản sang phát triển các hệ thống thông minh hỗ trợ vận hành doanh nghiệp, quản lý rủi ro và ra quyết định.
Các hệ thống AI này có khả năng phân tích dữ liệu tài chính khổng lồ, phát hiện gian lận trong thời gian thực, dự báo rủi ro tín dụng và giúp các định chế tài chính đưa ra quyết định chính xác hơn.
Đặc biệt, đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn thường gặp khó khăn khi vay vốn do thiếu tài sản thế chấp, fintech có thể giải quyết vấn đề bằng cách sử dụng “dữ liệu thay thế” (như lịch sử giao dịch điện thoại, hành vi mua sắm) để đánh giá tín nhiệm, từ đó tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn cần thiết để mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh.
Bên cạnh lợi thế, một trong những rào cản lớn nhất đối với sự phát triển kinh tế châu Phi là sự manh mún của thị trường. Để giải quyết vấn đề này, các bước đi về chính sách đang được đẩy mạnh.
Điển hình là việc Ngân hàng Trung ương Kenya (CBK) và Ngân hàng Quốc gia Rwanda (NBR) vừa ký kết Bản ghi nhớ (MoU) triển khai Khung cấp phép di động xuyên biên giới. Cơ chế trên cho phép các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán (PSP) đã được cấp phép ở nước này có thể hoạt động tại nước kia mà không cần thực hiện thủ tục phức tạp.
Đây là bước đi quan trọng hướng tới một hệ thống thanh toán khu vực tích hợp, hiệu quả và toàn diện trong cộng đồng Đông Phi. Khung pháp lý mới không chỉ giúp các fintech mở rộng quy mô dịch vụ như ví điện tử, nền tảng thương mại và bảo vệ chống gian lận, mà còn tạo ra luồng giao dịch thông suốt, thúc đẩy thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ.
Hiện Kenya đã ghi nhận hơn 80 triệu tài khoản tiền di động với giá trị giao dịch hàng năm vượt 50 tỷ USD. Rwanda cũng có hơn 80% người trưởng thành sử dụng dịch vụ này. Những con số trên cho thấy tiềm năng khổng lồ khi các thị trường được kết nối liền mạch.
