Câu chuyện của bà Nguyện, tiểu thương tại chợ An Đông (TPHCM), là một ví dụ. Ngồi bên sạp hàng ế ẩm, bà thở dài khi nhắc đến bộ máy móc và phần mềm đã mua hồi năm ngoái để xuất hóa đơn điện tử. Không rành sổ sách, có thời điểm bà phải thuê kế toán ngoài với chi phí khoảng 3 triệu đồng mỗi tháng để hỗ trợ kê khai và xử lý hóa đơn. Với một hộ kinh doanh nhỏ lẻ lãi mỏng, khoản tiền để đáp ứng các yêu cầu thủ tục trở thành gánh nặng đáng kể, làm hao hụt phần lợi nhuận vốn đã ít ỏi.
Một chính sách dù đúng về mục tiêu vẫn có thể trở thành gánh nặng nếu người phải thực hiện không đủ công cụ, thời gian và năng lực để theo kịp. Với các hộ nhỏ, chủ sạp vừa bán hàng, vừa nhập hàng, vừa xoay tiền mặt bằng, việc thêm một lớp thủ tục mới không đơn giản chỉ là “làm thêm vài thao tác”. Vì vậy, cải cách với hộ kinh doanh không thể chỉ đo đếm bằng số quy định mới được ban hành mà bằng mức độ dễ hiểu, dễ thực hiện và ít tốn kém hơn.
Hộ kinh doanh đang rất cần những công cụ hỗ trợ tuân thủ chi phí thấp và dễ sử dụng hơn, như phần mềm kế toán đơn giản, hướng dẫn kê khai bằng ngôn ngữ đời thường, sự hỗ trợ trực tiếp hoặc kênh giải đáp kịp thời khi hộ kinh doanh gặp vướng mắc.
Mỗi nhóm hộ kinh doanh có đặc điểm và nhu cầu riêng, vì thế mà chính sách hỗ trợ cũng không nên trải đều tất cả. Những hộ phụ thuộc hoàn toàn vào kinh doanh để mưu sinh cần được ưu tiên. Nhóm hộ siêu nhỏ cần hỗ trợ về tuân thủ và quản trị cơ bản. Nhóm có quy mô lớn hơn có thể được hỗ trợ theo hướng chuyển đổi lên doanh nghiệp, nhưng phải đi cùng lộ trình nghĩa vụ phù hợp, tránh tình trạng vừa chuyển đổi đã bị đặt trước áp lực tuân thủ quá lớn.
Nước ta đang có khoảng 6 triệu hộ kinh doanh. Thực tế cho thấy, điều phần lớn các hộ như bà Nguyện cần là một hệ thống quy định đơn giản hơn, thực hiện dễ hơn và ít tốn kém hơn. Giảm chi phí tuân thủ cho hộ kinh doanh vì thế không phải là “nới lỏng quản lý”, mà là làm cho việc thực hiện quy định trở nên nhẹ nhàng hơn cho những người đang buôn bán từng ngày để nuôi sống gia đình mình.
