Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu đưa quy mô thị trường chứng khoán (TTCK) đạt tương đương 120% GDP vào năm 2028, TTCK Việt Nam đang được kỳ vọng trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế, giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Động lực nâng hạng thị trường cùng làn sóng IPO mới (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng) được xem là “cú hích kép” cho mục tiêu này.
VN-Index liên tiếp lập đỉnh
Bất chấp biến động mạnh của TTCK thế giới do căng thẳng địa chính trị và lo ngại lãi suất cao kéo dài, TTCK Việt Nam vẫn đi ngược xu hướng khi liên tiếp lập đỉnh trong tháng 5-2026. Dù thường chịu tác động từ hiệu ứng “Sell in May and go away” (Tháng 5 bán chứng khoán để đi chơi), VN-Index đã 4 lần thiết lập mức cao lịch sử kể từ đầu tháng, đạt đỉnh 1.927,94 điểm trong phiên 18-5. Theo các chuyên gia, động lực lớn nhất đến từ việc Tổ chức FTSE Russell đã chính thức xác nhận giữ nguyên lộ trình nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp, dự kiến có hiệu lực từ ngày 21-9-2026.
Trái ngược với diễn biến tích cực của chỉ số, dòng vốn ngoại vẫn duy trì trạng thái bán ròng mạnh. Từ đầu năm 2026 đến nay khối ngoại đã bán ròng gần 53.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 2,1 tỷ USD trên toàn thị trường. Thanh khoản thị trường cũng sụt giảm mạnh. Trong các phiên VN-Index lập đỉnh, giá trị giao dịch chỉ dao động quanh 20.000 - 30.000 tỷ đồng/phiên, trong khi các phiên còn lại phổ biến ở mức 18.000 - 22.000 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với giai đoạn sôi động cuối tháng 7 và đầu tháng 8-2025, khi thanh khoản từng đạt 70.000 - 80.000 tỷ đồng/phiên.
Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán An Bình (ABS) cho rằng, việc khối ngoại rút vốn chủ yếu xuất phát từ biến động toàn cầu. Theo ông, lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 30 năm hiện đã vượt mức đỉnh năm 2008, trong khi lợi suất trái phiếu Chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm cũng vượt 2%. Điều này khiến chiến lược vay vốn giá rẻ để đầu tư vào các thị trường mới nổi và cận biên không còn hấp dẫn, buộc dòng vốn quay trở lại các thị trường phát triển.
Dù vậy, triển vọng nâng hạng vẫn được kỳ vọng sẽ tạo ra dòng vốn mới đáng kể cho TTCK Việt Nam. Theo ông Nguyễn Thế Minh, sau khi được FTSE Russell nâng hạng, Việt Nam có thể thu hút khoảng 1 - 1,5 tỷ USD từ các quỹ ETF với lộ trình giải ngân theo nhiều đợt. Bên cạnh đó, các quỹ chủ động có thể giải ngân thêm khoảng 4 - 6 tỷ USD. Xa hơn, mục tiêu của Việt Nam là sẽ bước chân vào danh mục mới nổi của MSCI - tổ chức có trụ sở tại Mỹ và là tham chiếu quan trọng của nhiều quỹ đầu tư toàn cầu với quy mô tài sản rất lớn.
Ông Nguyễn Thế Minh kỳ vọng “Việt Nam có thể được MSCI đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng từ cuối năm 2026. Giai đoạn 2027 - 2028, nếu chính thức được nâng hạng, TTCK Việt Nam có thể thu hút thêm khoảng 12 - 20 tỷ USD dòng vốn mới”.
Kỳ vọng làn sóng IPO thứ ba
Song song với câu chuyện nâng hạng, thị trường cũng đang kỳ vọng vào một làn sóng IPO mới nhằm mở rộng quy mô vốn hóa và nâng chất lượng “hàng hóa” trên sàn chứng khoán.
Thực tế cho thấy, thị trường IPO thời gian gần đây bắt đầu sôi động trở lại. Sau loạt thương vụ IPO đáng chú ý của các công ty chứng khoán trong năm 2025 như VPBS, VPS, TCBS, thị trường tiếp tục xuất hiện nhiều thông tin liên quan kế hoạch IPO của Công ty Điện máy XANH. Bloomberg mới đây cũng đưa tin, Công ty vàng Bảo Tín Mạnh Hải đang chuẩn bị IPO trong quý 4-2026. Bên cạnh đó, một số công ty chứng khoán như LPBS hay KAFI cũng đang xúc tiến kế hoạch lên sàn…
Ông Hoàng Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán LPBS, cho rằng TTCK Việt Nam đang bước vào làn sóng IPO thứ ba, sau hai chu kỳ lớn từng diễn ra trong các giai đoạn 2006 - 2007 và 2016 - 2017. “Hiện nay, Việt Nam đang hội tụ nhiều yếu tố thuận lợi để bước vào làn sóng IPO thứ ba, giai đoạn 2025-2030. Nếu quy mô huy động tương đương 3% - 5% GDP như các chu kỳ trước, lượng vốn huy động có thể đạt khoảng 500.000 - 600.000 tỷ đồng”, ông Hoàng Việt Anh nhận định.
Ở góc độ dài hạn hơn, ông Nguyễn Minh Tuấn, Tổng Giám đốc AFA Capital, cho biết mục tiêu mới của Chính phủ là đưa quy mô vốn hóa TTCK đạt 120% GDP ngay trong năm 2028, sớm hơn 2 năm so với kế hoạch trước đó. Theo tính toán, nếu GDP Việt Nam đạt khoảng 700 tỷ USD (khoảng hơn 18,4 triệu tỷ đồng) vào năm 2028, quy mô vốn hóa TTCK sẽ phải đạt khoảng 840 tỷ USD (gần 22,1 triệu tỷ đồng). “Để đạt mục tiêu này, ngoài việc trị giá cổ phiếu tăng lên, thị trường cần thêm nhiều doanh nghiệp mới niêm yết, qua đó bổ sung thêm "hàng hóa" chất lượng cho nhà đầu tư”, ông Nguyễn Minh Tuấn nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, muốn TTCK thực sự trở thành “mạch dẫn vốn” cho nền kinh tế, thị trường cần thêm nhiều doanh nghiệp lớn, minh bạch, quản trị tốt tham gia niêm yết. Đây cũng sẽ là nền tảng để thu hút dòng vốn tổ chức quốc tế và dòng tiền dài hạn, thay vì tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào nhà đầu tư cá nhân như hiện nay.
* Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương: Đẩy mạnh cổ phần hóa, niêm yết để nâng sức hút TTCK
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững, phát triển thị trường vốn nói chung và TTCK nói riêng là nhiệm vụ trọng tâm được Đảng, Quốc hội và Chính phủ đặc biệt quan tâm. Việc đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn gắn với niêm yết trên TTCK không chỉ nhằm tuân thủ pháp luật mà còn giúp nâng cao quản trị doanh nghiệp, tăng tính minh bạch, mở rộng khả năng huy động vốn và gia tăng giá trị doanh nghiệp nhà nước.
TTCK Việt Nam được nâng hạng mở ra cơ hội lớn thu hút dòng vốn quốc tế, đặc biệt là các quỹ đầu tư dài hạn và quỹ đầu tư thụ động toàn cầu. Trong đó, nhóm doanh nghiệp nhà nước niêm yết có vai trò quan trọng nhờ quy mô vốn hóa lớn, hoạt động ở các lĩnh vực then chốt và có sức hút mạnh với nhà đầu tư trong và ngoài nước.
