Khôi phục “danh tính” cho những phận đời đặc biệt

Giọt nước mắt ngày nhận thẻ căn cước

Ông Nguyễn Văn Phước (phường Tam Long, TPHCM) nắm chặt tấm thẻ căn cước vừa được cấp, mắt không rời dòng họ tên in trên mặt thẻ. Đôi tay người đàn ông 56 tuổi run run như vẫn chưa tin đó là sự thật. Sau hơn nửa đời người sống không có bất kỳ giấy tờ tùy thân nào, lần đầu tiên ông có một danh tính pháp lý.

Ngồi cạnh chồng, bà Trần Thị Ngọc Liên (47 tuổi) lặng lẽ lau nước mắt. Với bà, đây cũng là lần đầu tiên trong đời được cầm trên tay thẻ căn cước. Ông Phước cho biết vợ chồng ông gắn bó với nhau hàng chục năm, cùng trải qua những ngày làm thuê, ở trọ, chắt chiu từng bữa cơm để sống qua ngày. Thế nhưng đến nay, hai người vẫn chưa thể đăng ký kết hôn vì không có giấy tờ tùy thân hợp pháp. “Giờ có căn cước rồi, tui chỉ mong làm được giấy kết hôn để vợ chồng có giấy tờ đàng hoàng như người ta”, ông Phước xúc động nói.

Theo lời kể của ông Phước, nhiều năm qua không có giấy tờ tùy thân, hai người gặp rất nhiều khó khăn, công việc luôn bấp bênh vì không thể làm các thủ tục cần thiết. Những lần đau ốm cũng ngại đến bệnh viện do không có bảo hiểm y tế, không có giấy tờ để đăng ký khám chữa bệnh.

Theo Trung tá Dương Quang Quý, Phó Trưởng Công an phường Tam Long, việc xác minh danh tính đối với các trường hợp nhân khẩu đặc biệt là quá trình rất phức tạp do thiếu dữ liệu, thông tin rời rạc, nhiều người không còn giấy tờ gốc hay thân nhân để đối chứng. Vì vậy, lực lượng công an phường phải kiên trì rà soát từng đầu mối, xác minh thông tin qua nhiều địa phương để từng bước hoàn thiện hồ sơ.

Tại phường Bà Rịa, nhiều giọt nước mắt hạnh phúc cũng đã rơi khi 6 mảnh đời yếu thế lần đầu được xác nhận danh tính hợp pháp. Trong số đó có người khiếm thính chưa từng có giấy tờ tùy thân, người bị cha mẹ bỏ rơi từ nhỏ không nhớ nổi quê quán, những cụ già sống gần hết cuộc đời mà chưa một lần có giấy tờ mang tên mình.

Một trong những trường hợp khiến lực lượng công an địa phương trăn trở là chị Lê Thị Yến Quỳnh (24 tuổi). Khi chuyển đến sinh sống cùng chồng tại địa phương, chị mang thai tháng thứ 8 nhưng hoàn toàn không có giấy tờ tùy thân. Trước hoàn cảnh ấy, lực lượng công an phường đã khẩn trương thu thập dữ liệu dân cư, phối hợp nhiều đơn vị để hoàn tất thủ tục cấp giấy khai sinh và căn cước cho chị Quỳnh trong thời gian sớm nhất.

Khép lại những tháng ngày “không tên”

Với lực lượng công an cơ sở, mỗi bộ hồ sơ được hoàn thiện là một câu chuyện riêng. Ở tuổi ngoài 90, cụ Nguyễn Thị Kiểm (ngụ phường Đông Hưng Thuận), sống một mình trong căn phòng trọ nhỏ. Sinh ra tại Campuchia, cha mẹ đều đã mất từ lâu, phần lớn giấy tờ liên quan đến nhân thân cũng thất lạc theo thời gian. Khi cảnh sát khu vực phát hiện cụ chưa đầy đủ giấy tờ tùy thân, việc xác minh lai lịch gần như phải bắt đầu từ những thông tin ít ỏi còn lại.

Sau nhiều lần rà soát, xác minh và bổ sung hồ sơ, cụ đã được cấp giấy khai sinh để hoàn tất thủ tục làm căn cước. Tương tự, suốt hơn 30 năm sống trong căn phòng trọ nhỏ ở khu phố Bình Đức 2 (phường Lái Thiêu), chị Nguyễn Thị Bích Ngọc chưa từng nghĩ có ngày mình được cầm trên tay giấy tờ tùy thân mang tên mình. Mồ côi từ nhỏ, theo mẹ nuôi từ miền Tây lên Lái Thiêu mưu sinh, cuộc đời chị Ngọc gắn với những tháng ngày “không tên” trong hệ thống quản lý dân cư.

Nhờ mô hình “Tổ công tác 3 trong 1” do Công an phường Lái Thiêu triển khai từ năm 2025, những nhân khẩu đặc biệt như chị được rà soát, hỗ trợ hoàn thiện giấy khai sinh và cấp căn cước. Cuối tháng 4-2026, chị Ngọc trở thành một trong 51 người đầu tiên được định danh hợp pháp.

Thiếu tá Trần Trọng Tâm, Phó trưởng Công an phường Lái Thiêu, cho biết, phần lớn các trường hợp được hỗ trợ đều có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, nhiều năm sống ngoài hệ thống quản lý dân cư do không có bất kỳ giấy tờ tùy thân nào. Sau khi phối hợp bộ phận tư pháp, hộ tịch hoàn tất thủ tục cấp giấy khai sinh, công an phường tiếp tục thu nhận hồ sơ cấp căn cước nhằm giúp người dân được định danh đầy đủ, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp.