Giữ hồn lễ hội biển

51 năm kể từ Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, vùng đất giàu truyền thống cách mạng không chỉ phát triển mạnh về kinh tế, mà còn thấm đẫm nét đẹp truyền thống, nơi di sản văn hóa đang ngày một vun đắp, phát triển trong vận hội mới.

Nét đẹp văn hóa vùng biển

Theo thống kê của Sở VH-TT TPHCM, khu vực phía Đông TPHCM hiện có 12 lễ hội truyền thống quy mô lớn được tổ chức hàng năm. Trong đó có nhiều lễ hội đã được xếp loại Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Cứ vào trung tuần tháng 2 âm lịch hàng năm, làng chài Phước Hải (TPHCM) lại rộn ràng tiếng kèn trống của mùa Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải được cư dân làng chài lưu truyền, gìn giữ và phát triển suốt hàng trăm năm qua. Những ngày lễ hội, cả vùng làng chài lại hòa vào buổi lễ trang nghiêm, những đêm hội, xem trình diễn tuồng cổ, cải lương, hát bả trạo dưới sân đình; tham gia những hội thi đan lưới, gánh cá, nhảy bao bố trên cát...

“Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải được tổ chức để bày tỏ lòng biết ơn đối với biển cả, cũng như thể hiện sự kính trọng với thần Nam Hải hay cá Ông - vị thần cá voi trong văn hóa dân gian. Mặt khác, đây cũng là dịp để thắt chặt tinh thần đoàn kết, gắn bó của người dân và mang lại nét đẹp chung cho cả vùng”, lão ngư Lê Văn Khôi, ngụ xã Phước Hải, cho biết.

Cũng với tập tục thờ cá voi, Lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam (phường Vũng Tàu, TPHCM) được xem là lễ hội truyền thống lớn nhất dạng này ở phía Đông TPHCM hiện nay. Từ năm 2023, lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam Vũng Tàu được Bộ VH-TT-DL công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ hội diễn ra liên tục trong 3 ngày (từ 16 đến 18-8 âm lịch).

Trong đó, sự kiện chính là lễ nghinh Ông từ ngoài biển về đình. Ông Lê Quang Dương, Phó Ban tế tự đình thần Thắng Tam, cho biết: “Nếu như trước đây, lễ hội chỉ gói gọn trong ngư dân làng chài ven biển thì những năm gần đây, lễ hội đã thu hút đông đảo du khách đến tham dự”.

Ông Vũ Hồng Thuấn, Chủ tịch UBND phường Vũng Tàu, khẳng định: “Các lễ hội Nghinh Ông là minh chứng sống động cho sức mạnh của văn hóa dân gian, của tinh thần đoàn kết, nghĩa tình và khát vọng vươn khơi của người dân vùng đất này qua bao thế hệ. Lễ hội cũng là biểu tượng kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai, khẳng định bản sắc, đồng thời khơi dậy niềm tin, sự tự hào và trách nhiệm giữ gìn, phát huy giá trị di sản”.

Bảo tồn và phát triển

Ông Trần Anh Thiện, Phó Giám đốc Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa - Vũng Tàu cho biết, ở khu vực phía Đông TPHCM, biển đã gắn liền với đời sống của người dân, hình thành những nét sinh hoạt văn hóa - kinh tế đặc trưng.

Trong đó, có nhiều lễ hội truyền thống được gìn giữ trong suốt quá trình hình thành và phát triển, như: Lễ hội Nghinh Ông, Lễ Kỳ yên đình Thắng Tam (phường Vũng Tàu); Lễ Trùng cửu, Lễ vía Ông (xã Long Sơn); Lễ hội Dinh Cô (xã Long Hải); Lễ giỗ bà Phi Yến, Lễ giỗ nữ Anh hùng Liệt sĩ Võ Thị Sáu (đặc khu Côn Đảo); Lễ hội Sayangva (thần Lúa) và Sayangbri (thần Rừng) của đồng bào dân tộc Chơ Ro… Trong đó có 3 lễ hội đã được công nhận là Di sản phi vật thể cấp quốc gia bao gồm: Lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam, Lễ hội Dinh Cô và Lễ giỗ bà Phi Yến.

Lễ hội là loại hình di sản văn hóa phi vật thể phản ánh rõ nét đời sống văn hóa tinh thần của người Việt. Việc huy động sự tham gia của cộng đồng vào công tác bảo tồn, phát huy giá trị của lễ hội truyền thống trong đời sống hiện đại mang ý nghĩa quan trọng, bởi đó là cách làm hiệu quả để bảo vệ mạch nguồn văn hóa truyền thống, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch, kinh tế.

Nhận diện được giá trị di sản từ các lễ hội truyền thống, hiện nay, các xã, phường phía Đông TPHCM đã xây dựng các chương trình, kế hoạch triển khai thực hiện nghị quyết liên quan đến phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc. Đồng thời, xây dựng kế hoạch phát huy giá trị các lễ hội nhằm quảng bá hình ảnh, thu hút du khách.