Đã có hàng chục ngàn lao động bị mất việc làm trong cả nước và con số này đang gia tăng trong năm 2009 khi có thêm nhiều doanh nghiệp (DN) tuyên bố cắt giảm lao động. Giải pháp khẩn nào có thể cứu nguy cho DN và người lao động? Hôm qua, 27-12, Bộ trưởng Bộ LĐ-TBXH Nguyễn Thị Kim Ngân đã trả lời báo chí xung quanh những vấn đề nóng bỏng này.
ª PV: Thưa Bộ trưởng, nỗi lo trước nguy cơ co hẹp sản xuất, phải cắt giảm nhiều lao động đang đè nặng trên đôi vai của nhiều DN. Chính phủ và Bộ LĐ-TBXH có giải pháp khẩn nào giúp DNï và người lao động đứng vững trong thời giãn việc?
* Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Ngân: Thực hiện 5 nhóm giải pháp của Chính phủ thì việc kích cầu đầu tư, kích cầu tiêu dùng để các DN không lâm vào tình trạng thu hẹp quy mô sản xuất, kinh doanh phải cắt giảm, sa thải lao động là việc làm cấp bách.
Thông qua việc hỗ trợ lãi suất vay vốn cho DN vừa và nhỏ, trong đó ưu tiên cho những ngành nghề sử dụng nhiều lao động sẽ thúc đẩy sản xuất, duy trì việc làm ổn định cho người lao động (NLĐ), đảm bảo an sinh xã hội.
Theo tôi, để “bắt đúng bệnh” và hỗ trợ DN một cách kịp thời thì các địa phương phải theo sát diễn biến của thị trường lao động, nắm bắt nhanh khó khăn và nhu cầu của từng DN, nhất là những nơi có nguy cơ cắt giảm lao động với số lượng lớn, không có khả năng chi trả tiền lương... Từ đó báo cáo ngay với Bộ LĐ-TBXH để trình Chính phủ tháo gỡ, “cứu nguy” cho DN ngay, không để DN đình trệ sản xuất, cắt giảm, sa thải lao động. Bên cạnh đó, để giúp người lao động nhanh chóng có cơ hội tham gia trở lại thị trường lao động, bộ có chủ trương đào tạo lao động theo nhu cầu của DN (đã chi 72 tỷ đồng cho việc này-PV).
Chủ trương này phải thực hiện có trọng điểm, không làm tràn lan, trong đó ưu tiên đào tạo lại ở các lĩnh vực ngành nghề có nhiều nguy cơ bị mất việc làm như dệt may, da giày, sản xuất thực phẩm, nông sản… Đây là những ngành nghề có nhiều lao động bị cắt giảm, mất việc làm nhất và nguy cơ còn rất lớn. Ngoài ra, sẽ tập trung thực hiện các dự án, chương trình ở các địa phương để đảm bảo chỉ tiêu tạo thêm nhiều việc làm mới.
Từ 1-1-2009 sẽ thực hiện tăng lương tối thiểu và bảo hiểm thất nghiệp sẽ góp phần giảm bớt khó khăn cho người lao động trong tình hình giảm thu nhập, mất việc làm có dấu hiệu gia tăng. Như dự báo, năm 2009, nếu đạt mức tăng trưởng đạt 6,5% thì sẽ có khoảng 0,65% lao động mất việc làm (tương đương 300.000 lao động có thể bị thất nghiệp). Vậy sau khi tham gia bảo hiểm thất nghiệp đủ 12 tháng, người lao động bị mất việc làm sẽ được hưởng 60% tiền lương và được hưởng ít nhất trong 3 tháng liên tục.
Không chỉ giảm gánh nặng cho DN về trợ cấp thất nghiệp, chính sách mới này sẽ giúp NLĐ an tâm hơn khi mất việc, vì đã có nơi lo cho mình. Riêng việc tăng lương tối thiểu cũng góp phần tăng thêm thu nhập cho người lao động, giúp họ cải thiện một phần đời sống khó khăn.
ª PV: Thưa Bộ trưởng, thời khốn khó, DN phải “gồng mình” tăng quỹ lương, đóng bảo hiểm thất nghiệp, trích 1% phí công đoàn (trong DN FDI)… Điều này có mâu thuẫn với việc hỗ trợ DN vừa và nhỏ có thêm “sức đề kháng” như Bộ trưởng vừa nêu?
° Lương tối thiểu tăng thì Chính phủ đã quyết định từ rất sớm nên DN đã có sự chuẩn bị và phải thực hiện. Còn việc trích nộp 1% phí công đoàn cũng được để lại cho DN để chăm lo cho NLĐ. Bên cạnh đó DN nào khó khăn thì Chính phủ đã có chủ trương hỗ trợ lãi suất vay và còn có thể cho nộp chậm phần của DN (1% quỹ lương) vào Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp nữa. Vì thế, đưa ra lý do này khó thuyết phục. Nếu DN không chăm lo tốt đời sống cho người lao động thì họ khó có thể gắn bó với DN về lâu dài, hơn nữa tăng lương cũng góp phần kích cầu tiêu dùng, thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển.
ª PV: Tỷ lệ mất việc làm, xu hướng cắt giảm lao động trên thế giới đang gia tăng. Vì thế, họạt động xuất khẩu lao động (XKLĐ) của Việt Nam đã bị ảnh hưởng, trong đó có nhiều lao động đã phải về nước trước thời hạn. Quỹ hỗ trợ XKLĐ sẽ trợ giúp số lao động đi nước ngoài làm việc trở về như thế nào?
* NLĐ đi nước ngoài làm việc vi phạm pháp luật nước sở tại bị cắt hợp đồng thì họ phải chịu. Còn số lao động bị về nước trước thời hạn ký kết hợp đồng lao động thì nhà nước sẽ có chính sách hỗ trợ. Cụ thể là Bộ LĐ-TBXH đã thành lập Quỹ Hỗ trợ XKLĐ và sẽ xem xét hỗ trợ người lao động trong trường hợp bất khả kháng, gặp rủi ro ở nước ngoài như mất việc làm, bị tai nạn lao động, ốm đau… phải về nước trước thời hạn.
Để mở rộng cơ hội đưa lao động đi nước ngoài làm việc, năm 2009, chúng ta vừa cố gắng giữ vững thị trường XKLĐ cũ, vừa đầu tư khai thác, mở thêm thị trường mới. Điều quan trọng cần phải làm là nâng cao chất lượng lao động để giữ “thương hiệu” lao động Việt Nam, có như thế chúng ta mới tăng thị phần, quy mô về XKLĐ như chỉ tiêu đã đặt ra. Theo tôi nguồn ngoại tệ do lao động đi xuất khẩu gửi về nước hàng năm khoảng 1,7 tỷ USD là nguồn vốn quan trọng để xóa đói giảm nghèo hiệu quả!.
Minh Anh-Khánh Hà (thực hiện)
(SGGP 12G)
