Hiến pháp đã khẳng định các quyền cơ bản về an sinh xã hội và phúc lợi xã hội của con người bao gồm các quyền được học tập, quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, quyền làm việc, có nơi ở hợp pháp… Quan điểm của Đảng về chính sách xã hội được hình thành và không ngừng hoàn thiện qua các kỳ đại hội và các văn kiện của Đảng.
Những thành tựu nổi bật
Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, nhất là qua 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, chính sách xã hội không ngừng được hoàn thiện, gắn với quản lý phát triển xã hội bền vững, bảo đảm ngày càng tốt hơn quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân.
Cùng với cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) luôn quan tâm chăm lo mọi mặt đời sống của người dân. Những năm đầu sau giải phóng, trong điều kiện bị bao vây cấm vận, chiến tranh ở hai đầu biên giới và rào cản của cơ chế tập trung, bao cấp, Đảng bộ, chính quyền thành phố đã lo “chạy gạo” - lo “cái ăn” cho dân, cùng với đảm bảo điện, nước và các nhu cầu thiết yếu, đảm bảo việc học hành và chữa bệnh cho dân…
Với tinh thần năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, lãnh đạo thành phố đã “xé rào”, “bung ra” để “cứu đói” và vực dậy sản xuất, tạo bước chuyển đi lên, đóng góp quan trọng vào việc xây dựng đường lối đổi mới của Đảng. Từ khi có đường lối đổi mới, kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, đời sống của người dân từng bước được cải thiện. Các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, phụng dưỡng Mẹ Việt Nam anh hùng, chăm lo cho các gia đình thương binh, liệt sĩ, người có công, xây dựng nhà tình nghĩa, nhà tình thương, chăm lo cho bệnh nhân nghèo, người yếu thế… ngày càng chu đáo hơn.
Thành phố luôn coi trọng công tác phát triển nguồn nhân lực gắn với giáo dục - đào tạo, giáo dục nghề nghiệp, phát triển thị trường lao động. Đây là nơi hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông và phổ cập giáo dục mầm non sớm. Thành phố cũng là nơi có những đột phá trong nâng cao chuẩn phổ cập và mạnh dạn thí điểm những phương pháp giáo dục mới.
Với gần 100 cơ sở giáo dục đại học công, tư, thành phố đã và đang góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho cả khu vực. Từ năm học 2025-2026, TPHCM đã thực hiện miễn học phí cho toàn bộ trẻ mầm non, học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 và học viên giáo dục thường xuyên. Từ năm học 2026-2027, thành phố sẽ triển khai việc cho học sinh mượn sách giáo khoa miễn phí, áp dụng cho các lớp đầu cấp và sẽ mở rộng dần cho toàn bộ các khối lớp vào năm 2029.
Mạng lưới y tế TPHCM không ngừng phát triển với 169 bệnh viện, hơn 13.000 cơ sở y tế cùng mạng lưới 168 trạm y tế và gần 300 điểm trạm phủ khắp địa bàn, đang củng cố 3 tuyến chăm sóc (gồm: khám chữa bệnh ban đầu, chuyên sâu và chăm sóc sức khỏe), tiếp tục khẳng định chất lượng khám chữa bệnh và phấn đấu trở thành trung tâm chăm sóc sức khỏe khu vực ASEAN. Hiện nay, TPHCM đang tiến hành đợt cao điểm 150 ngày đêm tăng tốc thực hiện chương trình khám sức khỏe miễn phí toàn dân năm 2026, lập hồ sơ sức khỏe điện tử và thực hiện quản lý sức khỏe người dân.
Cùng với sự đầu tư của Nhà nước, TPHCM là nơi mạnh dạn thực hiện xã hội hóa trên các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao nhằm tạo điều kiện phục vụ và cung cấp các dịch vụ cho người dân ngày càng tốt hơn.
TPHCM là địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai chương trình xóa đói, giảm nghèo (năm 1992) và chuyển từ hỗ trợ trước mắt sang tạo sinh kế bền vững. Từ thu nhập bình quân đầu người ở mức 65USD năm 1975, đến cuối năm 2025 là trên 8.900USD. Tỷ lệ hộ nghèo năm 1986 là 60%, đến nay thành phố đã cơ bản hoàn thành việc xóa nghèo theo hướng đa chiều và chuẩn nghèo về thu nhập của thành phố luôn cao hơn chuẩn cả nước. Một trong những chỉ tiêu phấn đấu đến năm 2030, thu nhập bình quân đầu người đạt 14.000 - 15.000USD.
Về chính sách nhà ở, TPHCM triển khai nhiều chương trình, dự án gắn phát triển giao thông, chỉnh trang đô thị, xử lý môi trường; tiếp tục phát triển trên 181.000 căn nhà ở xã hội giai đoạn 2026-2030, trong đó có koảng 50.000 căn nhà ở xã hội cho thuê; hướng đến di dời hơn 41.000 căn nhà ven kênh rạch. Gần đây, thành phố tăng cường thêm mảng xanh, thêm nhiều công viên, trong đó có Công viên số 1 Lý Thái Tổ, công viên khu vực Cảng Nhà Rồng - Khánh Hội, tăng cường thiết chế văn hóa và Không gian văn hóa Hồ Chí Minh. Thành phố đang thực hiện miễn phí vé xe buýt cho người dân, khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng nhằm hạn chế kẹt xe và ô nhiễm môi trường…
Người dân được thụ hưởng thành quả phát triển
Trong kỷ nguyên mới, với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, chính sách xã hội được thành phố tiếp cận theo hướng bao trùm, bền vững, lấy con người làm trung tâm. Đây là chính sách vừa bảo đảm an sinh, vừa thúc đẩy phát triển; vừa hỗ trợ, vừa tạo cơ hội; vừa bảo vệ, vừa khơi dậy tiềm năng, trách nhiệm và đóng góp của người dân; gắn chặt với quản lý phát triển xã hội bền vững.
Là một đô thị đặc biệt - thành phố đầu tàu kinh tế, TPHCM sẽ đóng góp tích cực cho việc kiến tạo, hoàn thiện thể chế, thúc đẩy tăng tốc phát triển, thực hiện thành công việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng mới, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, nâng cao chất lượng dịch vụ công và phục vụ người dân tốt hơn. Thành phố sẽ mở rộng bao phủ an sinh xã hội, mở rộng bảo hiểm xã hội tự nguyện. Đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hiện đại hóa cung ứng dịch vụ xã hội. Trong đó có mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến trong lĩnh vực bảo hiểm, trợ giúp xã hội…
Thành phố sẽ tiếp tục đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn đào tạo với nhu cầu thị trường lao động, đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, kỹ năng xanh, kỹ năng chuyển đổi nghề. Phát triển mạnh mẽ các lĩnh vực y tế, văn hóa, xã hội và giữ gìn an ninh, trật tự xã hội. Phấn đấu đến năm 2030, TPHCM giải quyết cơ bản tình trạng ùn tắc giao thông và phấn đấu là thành phố không ma túy.
Cùng với nguồn lực nhà nước, thành phố sẽ huy động và sử dụng có hiệu quả nguồn lực xã hội, tiếp tục thực hiện xã hội hóa, huy động nguồn lực từ doanh nghiệp, cộng đồng… chăm lo cho an sinh xã hội. Gắn chính sách xã hội với chiến lược phát triển bền vững, với tăng trưởng xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường, xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, nhân văn, đảm bảo người dân có cơ hội phát triển và được thụ hưởng công bằng mọi thành quả phát triển.
Phát triển bền vững và bao trùm về xã hội là con đường hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước thịnh vượng, công bằng, dân chủ, văn minh, người dân được sống an toàn, hạnh phúc, không ai bị bỏ lại phía sau. Trên định hướng phát triển nhân văn ấy, với thể chế vượt trội, kỳ vọng TPHCM sẽ vượt lên phía trước và sớm đạt tiêu chí của tốp 100 thành phố toàn cầu đáng sống.
TPHCM có sự tập trung chăm lo toàn diện cho người yếu thế, người cao tuổi và học sinh như miễn phí bảo hiểm y tế; trợ cấp trẻ mồ côi; đẩy mạnh cho vay vốn giảm nghèo bền vững… Cùng với các hoạt động chăm lo của cộng đồng, thành phố phát huy phẩm chất nghĩa tình của con người thành phố, nhất là qua thử thách của đại dịch Covid-19.
