LTS: Theo Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT của Bộ GD-ĐT, ngày 26-12-2025, bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam sẽ được sử dụng thống nhất trên cả nước từ năm học 2026-2027; hướng đến mục tiêu cung cấp sách giáo khoa miễn phí cho tất cả học sinh vào năm 2030. Việc triển khai quyết định này đặt ra những yêu cầu mới về công tác phát hành sách giáo khoa, đổi mới phương pháp giảng dạy và nâng cao chất lượng giáo dục.
Bốn lần thay sách
Theo đại diện Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, Việt Nam đã trải qua bốn lần thay SGK giáo dục phổ thông. Trước năm 1956, hệ thống giáo dục được cấu trúc theo ba cấp học: cấp 1 (4 năm), cấp 2 (3 năm), cấp 3 (2 năm). Giai đoạn 1956-1975, ngành giáo dục chuyển đổi từ hệ giáo dục 9 năm qua hệ giáo dục 10 năm. Trong đó, cấp 1 từ lớp 1 đến lớp 4; cấp 2 từ lớp 5 đến lớp 7; và cấp 3 từ lớp 8 đến lớp 10.
Ở lần cải cách này, chương trình giáo dục có nhiều nội dung học tập từ các nước xã hội chủ nghĩa, xây dựng theo tinh thần đại chúng, dân tộc và khoa học. Sau khi chuyển đổi chương trình, SGK được biên soạn lại cho phù hợp. Ban Tu thư (thuộc Bộ Giáo dục lúc bấy giờ) được giao nhiệm vụ biên soạn SGK và Nhà xuất bản Giáo dục (đơn vị hoạt động theo hình thức doanh nghiệp quốc gia) thực hiện nhiệm vụ xuất bản SGK.
Đến giai đoạn 1976-2000, bước ngoặt lớn khi hợp nhất chương trình giáo dục hai miền Nam - Bắc. Cụ thể, sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30-4-1975), nhằm thực hiện chủ trương cải cách giáo dục theo tinh thần Nghị quyết của Bộ Chính trị, Hội đồng Chính phủ giao Bộ Giáo dục nhiệm vụ biên soạn SGK và sách hướng dẫn giảng dạy các môn học theo chương trình cải cách giáo dục.
Từ năm 1976 đến năm 1981, do chưa có chương trình SGK dùng chung, miền Bắc thực hiện chương trình giáo dục 10 năm, miền Nam triển khai chương trình 12 năm. Qua nhiều khâu chuẩn bị, đến năm học 1981-1982, SGK cải cách giáo dục được triển khai đối với lớp 1. Từ năm 1982 đến năm 1988, Nhà xuất bản Giáo dục hoàn thành việc biên soạn SGK cải cách giáo dục từ lớp 1 đến lớp 9. Năm 1989, SGK cải cách giáo dục lớp 10, 11, 12 được triển khai.
Để tạo điều kiện cho học sinh cấp trung học phổ thông (lớp 10, 11, 12) có nhiều cơ hội lựa chọn và học bộ SGK phù hợp, Bộ Giáo dục chỉ đạo làm nhiều SGK đối với môn Văn và Toán. Các bộ SGK Văn và Toán ở cấp trung học phổ thông được sử dụng trong 10 năm (1990-2000), đến năm 2000 thì được chỉnh lý hợp nhất thành một bộ.
Chương trình, SGK giáo dục phổ thông thay đổi lần thứ ba vào giai đoạn 2002-2008 theo yêu cầu của Nghị quyết 40/2000/NQ-QH10 của Quốc hội, ngày 9-12-2000, về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Thời điểm đó, Bộ Giáo dục hợp nhất với Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Tổng cục Dạy nghề thành Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT). Sau khi hoàn tất xây dựng chương trình khung giáo dục phổ thông, Bộ GD-ĐT chỉ đạo Nhà xuất bản Giáo dục biên soạn và xuất bản SGK theo hình thức cuốn chiếu từ lớp 1 đến lớp 9. Cụ thể, năm học 2002-2003, SGK mới triển khai ở lớp 1 và lớp 6; năm học 2003-2024 đối với lớp 2 và lớp 7; năm học 2004-2005 lớp 3 và lớp 8; năm học 2005-2006 lớp 4 và lớp 9; năm học 2006-2007 hoàn tất đối với lớp 5.
Cũng trong năm 2006, chương trình giáo dục chi tiết được ban hành, SGK từ lớp 1 đến lớp 9 được in với khổ to hơn, hình thức bắt mắt hơn SGK ở các giai đoạn trước đó. Đến năm 2008, Bộ GD-ĐT chỉ đạo Nhà xuất bản Giáo dục tiếp tục biên soạn, xuất bản SGK đối với lớp 10, 11 và 12.
Từ năm 2013 đến nay, ngành giáo dục triển khai các nhiệm vụ theo tinh thần Nghị quyết 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương, ngày 4-11-2013, về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế; và Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội, ngày 28-11-2014, về đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ thông. Giai đoạn này, SGK được biên soạn và xuất bản theo chủ trương “Một chương trình, nhiều bộ SGK”, xóa bỏ độc quyền xuất bản SGK như các giai đoạn trước đó.
Trở lại một bộ sách thống nhất
Thứ trưởng Thường trực Bộ GD-ĐT Phạm Ngọc Thưởng nhìn nhận, việc triển khai thống nhất một bộ SGK là bước đi chiến lược nhằm thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, bảo đảm mọi học sinh Việt Nam dù ở đồng bằng hay vùng sâu, vùng xa đều được tiếp cận nền tảng tri thức chuẩn mực, bình đẳng và nhân văn.
Trong các bộ SGK triển khai trong giai đoạn “Một chương trình, nhiều bộ SGK”, bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” được lựa chọn làm bộ SGK thống nhất từ năm học 2026-2027, do đây là bộ sách được lựa chọn triển khai nhiều nhất cả nước. Do đó, việc triển khai thống nhất bộ sách này không gây xáo trộn quá lớn đến công tác tổ chức dạy học ở các trường phổ thông.
Ngoài ra, bộ SGK “Kết nối tri thức với cuộc sống” là tài sản thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam - doanh nghiệp có 100% vốn Nhà nước, có đủ năng lực kỹ thuật, hệ thống kho bãi và phân phối, đảm bảo cung ứng đầy đủ sách cho học sinh tất cả vùng, miền trên cả nước, kể cả vùng sâu, vùng xa, hải đảo.
Đại diện Bộ GD-ĐT khẳng định, việc triển khai bộ sách thống nhất không phủ nhận giá trị khoa học, sư phạm và thực tiễn của các bộ SGK đã được thẩm định và phê duyệt trước đó. Đặc biệt, trong giai đoạn chuyển đổi, các bộ sách còn lại không bị loại bỏ hoàn toàn mà chuyển từ vai trò SGK chính khóa sang tài liệu tham khảo và học liệu bổ trợ. Thư viện trường học tiếp tục lưu trữ, khai thác và sử dụng các bộ sách, giúp giáo viên và học sinh có thêm nguồn tài liệu tham khảo, làm phong phú nội dung dạy học.
Tới đây, Bộ GD-ĐT sẽ đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền giúp giáo viên, phụ huynh và xã hội hiểu đúng, đầy đủ về chủ trương sử dụng một bộ SGK thống nhất trên toàn quốc, qua đó giảm áp lực cho các thầy, cô giáo, hướng đến mục tiêu đồng bộ nội dung dạy học, giúp học sinh tiếp cận tri thức một cách bình đẳng và tiết kiệm chi phí.
"Một chương trình, nhiều bộ SGK” bộc lộ bất cập
Tháng 12-2018, Bộ GD-ĐT ban hành Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Năm học 2020-2021, bộ SGK triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 bắt đầu được đưa vào sử dụng với lớp 1. Toàn quốc có 5 bộ sách lớp 1 gồm: “Kết nối tri thức với cuộc sống”, “Chân trời sáng tạo”, “Cùng học để phát triển năng lực”, “Vì sự bình đẳng và dân chủ trong giáo dục”, “Cánh Diều”.
Năm học 2021-2022, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam hợp nhất 4 bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống”, “Chân trời sáng tạo”, “Cùng học để phát triển năng lực”, “Vì sự bình đẳng và dân chủ trong giáo dục” thành hai bộ sách là “Kết nối tri thức với cuộc sống” và “Chân trời sáng tạo”. Cả nước còn ba bộ SGK là “Kết nối tri thức với cuộc sống”, “Chân trời sáng tạo” và “Cánh Diều”. Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 triển khai cuốn chiếu trong 5 năm, hoàn tất lộ trình thực hiện từ lớp 1 đến lớp 12 vào năm học 2024-2025.
Theo đánh giá của Bộ GD-ĐT, qua thực tế triển khai, việc triển khai nhiều bộ sách đã bộc lộ một số bất cập như: độ chênh về kiến thức giữa các bộ sách, một số sách còn xuất hiện "sạn", giá SGK cao gấp 2-3 lần so với giá trong giai đoạn độc quyền phát hành do thị trường phát hành sách bị thu hẹp. Ngoài ra, việc các trường học triển khai nhiều bộ sách khiến phụ huynh vất vả tìm mua sách cho con, nhất là khi học sinh chuyển trường sẽ gặp khó khăn do mỗi nơi dạy một bộ sách khác nhau.
