Nguồn nhân lực trẻ cho khát vọng đô thị toàn cầu

Trao việc để người trẻ trưởng thành

TPHCM là đô thị của chuyển động, của mở cửa, hội nhập, dám nghĩ, dám làm. Chính tinh thần ấy đã tạo nên sức sống đặc biệt của thành phố trong nhiều thập niên qua. Dù vậy, trong bối cảnh mới, động lực phát triển không thể chỉ đến từ vốn, đất đai, hạ tầng hay quy mô dân số. Thành phố cần nhiều hơn những ý tưởng mới, công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới, cách quản trị mới và những con người có khả năng biến tri thức thành giá trị. Đây chính là không gian để thế hệ trẻ phát huy vai trò của mình. Với hơn 3,5 triệu thanh niên, chiếm khoảng 1/4 dân số, TPHCM đang sở hữu một nguồn lực trẻ rất lớn. Nếu được khơi dậy và phát huy đúng cách, nguồn lực này có thể trở thành động lực đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số của thành phố.

Phát biểu tại buổi gặp gỡ cán bộ Đoàn - Hội - Đội tiêu biểu TPHCM ngày 2-4 vừa qua, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang nhấn mạnh, tương lai thành phố và đất nước nằm trong tay thế hệ trẻ. Trong bối cảnh phát triển dựa trên KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thanh niên chính là lực lượng nòng cốt, làm chủ, vận hành và phát triển các lĩnh vực này. Cách đặt vấn đề ấy cho thấy thành phố không chỉ kêu gọi thanh niên cống hiến, mà còn lắng nghe người trẻ cần gì, vướng gì, mong muốn gì để có thể phát triển và đóng góp tốt hơn.

Trên tinh thần đó, TPHCM sẽ nghiên cứu xây dựng cơ chế “đặt hàng” đối với thanh niên, tạo điều kiện để thanh niên tham gia vào những nhiệm vụ cụ thể, thiết thực của thành phố và cơ sở. Đây là hướng tiếp cận rất cần thiết. Bởi muốn người trẻ trưởng thành, không thể chỉ dừng ở phong trào, khẩu hiệu hay các cuộc thi ý tưởng. Người trẻ cần được giao việc thật, giải quyết vấn đề thật, tham gia vào những bài toán thật của thành phố: giao thông, môi trường, chuyển đổi số, cải cách hành chính, dịch vụ công, y tế cơ sở, giáo dục, an sinh xã hội, kinh tế xanh, kinh tế số và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Khi được đặt vào những nhiệm vụ cụ thể, người trẻ sẽ có cơ hội biến nhiệt huyết thành năng lực, biến sáng kiến thành sản phẩm, biến khát vọng cống hiến thành kết quả đo được. Thành phố cũng có thêm một kênh quan trọng để phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng nhân lực trẻ có năng lực. Một đề án chuyển đổi số ở phường, xã; một mô hình cảnh báo ngập; một ứng dụng kết nối dịch vụ công; một sáng kiến giảm rác thải nhựa; một giải pháp hỗ trợ người dân tiếp cận y tế, giáo dục, việc làm… đều có thể trở thành “đề bài” để thanh niên tham gia giải quyết bằng tư duy mới và công nghệ mới.

Vấn đề cốt lõi là phải tin người trẻ, giao việc cho người trẻ và chấp nhận để người trẻ được thử nghiệm. Sáng tạo luôn đi kèm với khả năng sai số nhất định. Nếu mọi ý tưởng mới đều bị nhìn bằng tư duy an toàn tuyệt đối, sợ trách nhiệm, sợ khác biệt, thì khó có thể hình thành môi trường đổi mới sáng tạo đúng nghĩa. TPHCM muốn trở thành đô thị toàn cầu thì phải có những cơ chế đủ mở để người trẻ được thử, được làm, được va chạm và trưởng thành từ thực tiễn phát triển của chính thành phố.

Mở không gian sáng tạo

Thế hệ trẻ TPHCM hôm nay lớn lên trong một môi trường rất khác. Họ học tập, làm việc, giao tiếp và sáng tạo trong không gian số. Họ có thể tiếp cận một khóa học quốc tế, một công nghệ mới, một mô hình khởi nghiệp, một phương thức làm việc hiện đại chỉ bằng vài thao tác. Họ không chỉ so sánh mình với bạn bè trong nước, mà còn tự đặt mình trong tương quan với người trẻ ở Singapore, Seoul, Tokyo, Thượng Hải, Bangkok hay các trung tâm sáng tạo khác trên thế giới. Vì vậy, nếu muốn giữ chân, thu hút và phát huy nguồn lực trẻ, môi trường phát triển của TPHCM cũng phải đủ cởi mở, minh bạch, cạnh tranh và giàu cơ hội.

Điều người trẻ cần không chỉ là những lời động viên hay các chương trình hỗ trợ tài chính. Điều họ cần hơn là một môi trường thể chế minh bạch, công bằng, dễ dự báo và khuyến khích sáng tạo. Một bạn trẻ có thể có ý tưởng tốt, nhưng để biến ý tưởng đó thành sản phẩm cần phòng thí nghiệm, cơ sở thử nghiệm, dữ liệu, nguồn vốn, cố vấn, đối tác sản xuất, hệ thống phân phối, cơ chế bảo vệ sở hữu trí tuệ và thị trường tiêu thụ. Nếu các yếu tố này không được kết nối thành một hệ sinh thái đồng bộ, nhiều ý tưởng sẽ chỉ dừng ở bản thuyết trình, không thể trở thành sản phẩm, doanh nghiệp hay giá trị kinh tế.

Một yêu cầu quan trọng là tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh theo hướng giảm chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục, giảm tối đa các thủ tục xin phép không cần thiết, hạn chế cơ chế “xin - cho”. Môi trường minh bạch, ổn định, chi phí thấp sẽ giúp người trẻ dành nhiều hơn thời gian, trí tuệ và nguồn lực cho sáng tạo, khởi nghiệp, phát triển doanh nghiệp, thay vì bị phân tán bởi thủ tục phức tạp và các chi phí giao dịch không tạo ra giá trị. Vì vậy, cần có cơ chế quản lý phù hợp hơn với doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp một người, doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa; quản lý theo mức độ rủi ro, giảm gánh nặng hành chính, qua đó khơi dậy mạnh mẽ tinh thần khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo trong thế hệ trẻ.

Cùng với đó, thành phố cần phát triển mạnh các không gian thử nghiệm sáng tạo. Những khu thử nghiệm công nghệ, trung tâm đổi mới sáng tạo, phòng thí nghiệm mở, kho dữ liệu mở, không gian làm việc chung, quỹ hỗ trợ thử nghiệm sản phẩm, cơ chế đặt hàng giải pháp công nghệ cho các bài toán đô thị… nếu được vận hành thực chất sẽ giúp người trẻ có điều kiện biến ý tưởng thành sản phẩm. TPHCM có lợi thế lớn về thị trường, nhân lực, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, cộng đồng khởi nghiệp và nhu cầu đổi mới từ chính đời sống đô thị. Vấn đề là phải kết nối các nguồn lực ấy thành một hệ sinh thái đủ mạnh.

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng là điều kiện quan trọng để khuyến khích người trẻ mạnh dạn sáng tạo và theo đuổi những ý tưởng mới. Khi thành quả trí tuệ được ghi nhận, bảo vệ và có thể chuyển hóa thành lợi ích chính đáng, người trẻ sẽ yên tâm đầu tư thời gian, công sức và nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển sản phẩm. Một thành phố muốn trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo phải là nơi người sáng tạo được tôn trọng, được bảo vệ và được hưởng thành quả xứng đáng từ giá trị mình tạo ra.

Nuôi dưỡng khát vọng làm giàu chính đáng

Với TPHCM - nơi tinh thần kinh doanh luôn là một phần bản sắc đô thị - việc nuôi dưỡng khát vọng làm giàu chính đáng trong thế hệ trẻ càng có ý nghĩa quan trọng. Làm giàu chân chính không đối lập với cống hiến xã hội. Trái lại, bản chất của làm giàu là tạo ra giá trị mới, giải quyết nhu cầu của thị trường, tạo việc làm, đóng thuế, cải thiện chất lượng sống và đóng góp cho cộng đồng. Khi khát vọng làm giàu gắn với tri thức, công nghệ, đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội, người trẻ sẽ trở thành lực lượng quan trọng tạo ra năng suất mới, ngành nghề mới và sức cạnh tranh mới cho thành phố.

Đối với TPHCM, phát huy nguồn lực trẻ không nên chỉ được nhìn như một chính sách thanh niên, mà phải được đặt ở vị trí một chiến lược phát triển đô thị. Người trẻ không chỉ cần sân chơi, mà cần không gian phát triển, cần được lắng nghe, được giao nhiệm vụ, có một môi trường đủ minh bạch để tự vươn lên bằng năng lực của mình. Khi người trẻ được trao cơ hội trong một hệ sinh thái sáng tạo hoàn chỉnh, họ sẽ tạo ra những doanh nghiệp mới, công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới, phương thức quản trị mới và những giá trị mới cho TPHCM.

Khát vọng đô thị toàn cầu của TPHCM sẽ khó có thể được hiện thực hóa nếu thiếu vai trò của thế hệ trẻ. Thành phố càng đặt niềm tin vào người trẻ, càng mở rộng cơ hội cho người trẻ, càng mạnh dạn trao nhiệm vụ cho người trẻ, thì càng có thêm động lực để bứt phá. Nguồn lực trẻ, nếu được khơi thông đúng cách, sẽ không chỉ là lực lượng kế thừa, mà là lực lượng trực tiếp kiến tạo tương lai phát triển của TPHCM.