Ngày 28-3, tại Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TPHCM), Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương chủ trì, phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Thành ủy TPHCM và ĐHQG TPHCM tổ chức hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với KHXH&NV theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.
Chủ trì hội thảo có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Ngô Đông Hải, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; PGS-TS Vũ Hải Quân, Thứ trưởng thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ; GS-TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM; GS-TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Đại diện TPHCM dự hội thảo có đồng chí Nguyễn Việt Long, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TPHCM.
Hội thảo nhằm triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, khẳng định vai trò của KHXH&NV trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây được xem là nền tảng quan trọng phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.
Phát biểu khai mạc hội thảo, GS-TS Nguyễn Thị Thanh Mai, cho biết, hội thảo nhấn mạnh vai trò nền tảng của KHXH&NV trong phát triển nhanh và bền vững đất nước. KHXH&NV không chỉ lý giải, dự báo các vấn đề xã hội mà còn tham gia trực tiếp vào hoạch định chính sách, xây dựng văn hóa và củng cố nền tảng tư tưởng. Trước tác động của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, yêu cầu đặt ra là tái định vị vai trò KHXH&NV, tăng cường nghiên cứu liên ngành, gắn kết với thực tiễn và dữ liệu. Hội thảo tập trung thảo luận 3 nhóm vấn đề gồm: xác định vị trí KHXH&NV trong chính sách phát triển; nhận diện điểm nghẽn; đề xuất giải pháp đột phá.
Hội thảo thu hút sự tham gia của hàng trăm đại biểu là lãnh đạo, nhà khoa học, chuyên gia với hơn 80 tham luận tập trung vào các nội dung cốt lõi như: nâng cao năng lực nghiên cứu, tư vấn chính sách; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; thúc đẩy chuyển đổi số; phát huy sức mạnh mềm văn hóa và hoàn thiện cơ chế, chính sách trong lĩnh vực KHXH&NV.
Tại hội thảo, nhiều tham luận được trình bày, thu hút sự quan tâm của đại biểu. GS-TS Tạ Ngọc Tấn, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương, trình bày tham luận về tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với KHXH&NV trong bối cảnh đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nội dung tập trung vào vai trò, sứ mệnh của KHXH&NV, những yêu cầu mới và các giải pháp nâng cao hiệu quả lãnh đạo.
Với tham luận “Khoa học xã hội và nhân văn trong kỷ nguyên mới: Vai trò tư vấn chiến lược và yêu cầu nâng cao năng lực dưới sự lãnh đạo của Đảng", GS-TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, cho rằng mức đầu tư cho lĩnh vực này còn thấp so với vai trò chiến lược. GS-TS Lê Văn Lợi đề xuất tăng tỷ lệ ngân sách đầu tư cho KHXH&NV, huy động nguồn lực xã hội hóa, đồng thời ưu tiên xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu điều tra cơ bản quốc gia làm nền tảng nghiên cứu.
Theo GS-TS Lê Văn Lợi, chuyển đổi số không chỉ là đối tượng nghiên cứu của KHXH&NV mà còn là công cụ để nâng cao năng lực nghiên cứu của toàn ngành. Cần xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số cho KHXH&NV bao gồm cơ sở dữ liệu điều tra quốc gia được cập nhật định kỳ; kho lưu trữ dữ liệu nghiên cứu mở để các nhà khoa học có thể chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu; hệ thống phân tích dữ liệu lớn được tích hợp với công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ nhận diện xu hướng và dự báo. Đây là yêu cầu có ý nghĩa then chốt, thiết yếu đối với phát triển KHXH&NV nói riêng, khoa học, công nghệ nói chung, như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: “dữ liệu là nguồn tài nguyên mới, là không khí và ánh sáng của kỷ nguyên mới, là tư liệu sản xuất mới”.
Các ý kiến cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh, KHXH&NV cần đóng vai trò định hướng giá trị, hoàn thiện thể chế, kiểm soát rủi ro công nghệ gắn với trách nhiệm xã hội. Hội thảo chỉ ra hạn chế của các nhóm nghiên cứu mạnh (think-tank) về liên kết và sản phẩm đầu ra, từ đó đề xuất xây dựng các nhóm có năng lực tư vấn chiến lược, gắn với cơ quan hoạch định chính sách, doanh nghiệp và địa phương.
Các giải pháp trọng tâm gồm hoàn thiện thể chế; đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý; phát triển nhân lực chất lượng cao; đẩy mạnh chuyển đổi số trong nghiên cứu; tăng cường liên kết và hợp tác quốc tế.
THANH HÙNG – KIM HUYỀN
