Ngày 24-4, tại tỉnh Lai Châu, Bộ NN-MT phối hợp UBND tỉnh Lai Châu tổ chức hội nghị về phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh.
Theo các đại biểu, phát triển dược liệu đang trở thành hướng đi có tiềm năng tại nhiều địa phương miền núi, trung du. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sản xuất còn phân tán, thiếu tiêu chuẩn thống nhất, hạn chế trong chế biến và xây dựng thương hiệu. Đây là những điểm nghẽn khiến giá trị dược liệu chưa tương xứng với tiềm năng.
Vấn đề được đặt ra tại hội nghị là yêu cầu hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn chất lượng cho các sản phẩm dược liệu đặc thù. PGS-TS Đỗ Thị Hà, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu (Bộ Y tế) cho biết, kết quả nghiên cứu trên các mẫu sâm Lai Châu cho thấy sự khác biệt về hàm lượng hoạt chất so với sâm Ngọc Linh - loại đang được dùng làm cơ sở xây dựng tiêu chuẩn trong Dược điển Việt Nam. Thực tế này cho thấy cần xây dựng tiêu chuẩn riêng đối với từng loài dược liệu, nhằm kiểm soát chất lượng, tránh nhầm lẫn trên thị trường và tạo cơ sở pháp lý cho phát triển sản phẩm.
Từ góc độ quản lý ngành, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ NN-MT) cho rằng, nhiều địa phương có điều kiện phát triển dược liệu quy mô lớn, nhưng diện tích trồng còn nhỏ, sản lượng thấp, chưa hình thành được vùng nguyên liệu ổn định cho chế biến sâu.
Nhìn từ góc độ nghiên cứu, TS Phạm Quang Tuyến thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam cho biết, sâm Lai Châu có hàm lượng saponin toàn phần đạt 17,68-19,71% ở nhóm cây 5-7 năm tuổi.
Thực tế, từ năm 2020 đến nay, thị trường sâm Lai Châu đã xuất hiện nhiều sản phẩm chế biến như trà sâm, nước uống, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm. Dữ liệu tại hội nghị cho thấy nhu cầu nguyên liệu y học trong nước mới đáp ứng khoảng 25%, quy mô khoảng 400 triệu USD/năm. Trong khi thị trường dược liệu và sản phẩm từ sâm toàn cầu dự báo có thể đạt 430 tỷ USD vào năm 2028.
Nhiều ý kiến tại hội nghị cho rằng, để phát triển dược liệu theo hướng kinh tế xanh cần đồng bộ nhiều giải pháp như quy hoạch vùng trồng tập trung, bảo tồn nguồn gene, áp dụng tiêu chuẩn chất lượng, đẩy mạnh chế biến sâu và đa dạng sản phẩm. Cùng với đó là xây dựng thương hiệu gắn với chỉ dẫn địa lý, truy xuất nguồn gốc và phát triển thị trường tiêu thụ trong nước, xuất khẩu.
Thứ trưởng Bộ NN-MT Nguyễn Quốc Trị cho rằng đây là thời điểm cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, trong đó thị trường đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, tính “xanh”, khả năng truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn sản phẩm.
Thứ trưởng nhấn mạnh, phát triển nông nghiệp không thể tiếp tục theo hướng dàn trải mà cần tập trung vào những sản phẩm có lợi thế, có thị trường và có khả năng tổ chức thành chuỗi giá trị. Đối với lĩnh vực dược liệu, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhận định đây là hướng đi có tiềm năng tạo khác biệt, đặc biệt với mô hình phát triển dưới tán rừng. Cách làm này vừa nâng cao giá trị kinh tế rừng, vừa tạo sinh kế tại chỗ, góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và môi trường sinh thái.
