Theo đó, các điểm khai thác tại xã Phú Quới được Báo SGGP phản ánh ngày 14-4, cùng các xã Cái Ngang, Song Phú, Hòa Hiệp... đều đã được chỉ đạo rà soát, xử lý. Ngành chức năng yêu cầu chính quyền cơ sở tăng cường giám sát, không để tình trạng đào, múc, vận chuyển đất mặt tiếp tục diễn ra tự phát.
Đối với các khu vực đã xuất hiện tình trạng tập kết đất thành ụ lớn, lực lượng công an được giao theo dõi chặt chẽ, phối hợp với ban nhân dân các ấp quản lý địa bàn. Trường hợp phát hiện vận chuyển ra khỏi địa phương hoặc có dấu hiệu mua bán đất mặt phải xử lý theo quy định. Riêng việc đào đất để cải tạo ruộng, be bờ, người dân phải báo cáo và được chính quyền địa phương chấp thuận trước khi thực hiện.
Báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho thấy, riêng tại hai xã Song Phú và Cái Ngang đã có 182 hộ dân liên quan việc đào đất mặt ruộng, với tổng diện tích khoảng 112,1ha. Chính quyền địa phương đã lập biên bản, yêu cầu đình chỉ hoạt động, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát để ngăn chặn tái diễn.
Dưới góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Thanh Lan, Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long, cho rằng hành vi tự ý đào, múc lớp đất mặt trên đất trồng lúa để vận chuyển, mua bán là vi phạm pháp luật đất đai và có thể bị xử lý từ hành chính đến hình sự.
Đối với đất chuyên trồng lúa, Nghị định 112/2024/NĐ-CP quy định việc bóc tách tầng đất mặt chỉ được thực hiện khi có phương án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, trong đó xác định rõ khối lượng, vị trí lưu giữ và mục đích sử dụng. Trường hợp có hoạt động vận chuyển, mua bán đất mặt, hành vi còn có thể bị xử lý bổ sung theo quy định về khoáng sản và thương mại.
Cụ thể, Nghị định 36/2020/NĐ-CP quy định xử phạt hành vi khai thác khoáng sản không phép; Nghị định 98/2020/NĐ-CP xử phạt hành vi mua bán, vận chuyển khoáng sản không rõ nguồn gốc, với mức phạt căn cứ vào giá trị tang vật.
Về thẩm quyền xử lý, Chủ tịch UBND cấp xã có thể xử phạt các vi phạm nhỏ; các trường hợp nghiêm trọng thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Thanh tra ngành tài nguyên và môi trường có quyền lập biên bản, xử phạt và kiến nghị biện pháp khắc phục. Nếu vi phạm nghiêm trọng hoặc tái phạm nhiều lần, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự năm 2015.
