Việc dùng thuốc cho phụ nữ trong suốt thời kỳ đang cho con bú là điều khó tránh và cần phải được quan tâm đặc biệt. Thuốc khi dùng cho phụ nữ đang cho con bú ít nhiều được bài tiết qua tuyến vú, xuất hiện trong sữa mẹ với nồng độ cao và có nhiều nguy cơ gây hại đến trẻ. Thuốc dùng trong trường hợp này cũng có khả năng tạo những hậu quả bất lợi như ngăn chặn sự bài tiết sữa hoặc làm sữa mẹ có vị đắng.
Ngoài một số thuốc có điều kiện nghiên cứu đầy đủ về ảnh hưởng của thuốc đối với trẻ đang bú sữa mẹ, đa số còn lại thường do công trình nghiên cứu các thuốc trên phụ nữ đang cho con bú của hãng sản xuất dược phẩm chưa đầy đủ các dữ liệu y học cũng như các điều kiện thử nghiệm thuận lợi giống như các nghiên cứu trên người bình thường, vì vậy chúng ta thường gặp trên toa thuốc hàng chữ “chống chỉ định đối với phụ nữ đang cho con bú” để bảo đảm về tính an toàn khi dùng thuốc. Các dược phẩm thường sử dụng khá phổ biến sau đây cần lưu ý không dùng cho mẹ đang cho con bú:
Các thuốc giảm đau, hạ sốt, kháng viêm trong thành phần công thức có chứa aspirin khi người mẹ dùng thường xuyên với liều cao có thể sẽ gây rối loạn về khả năng đông máu của trẻ sơ sinh do các trẻ này có nguồn dự trữ thấp về vitamin K, hoặc khi dùng lâu ngày với liều cao trên 10mg prednisolon mỗi ngày sẽ ảnh hưởng xấu đến hoạt động chức năng thượng thận của trẻ.
Các thuốc dùng cho hệ hô hấp như ephedrin có trong công thức thuốc cảm, sổ mũi khi mẹ dùng sẽ gây kích động và làm rối loạn giấc ngủ của trẻ. Tương tự, các thuốc điều trị suyễn thường có chứa chất théophyllin cũng gây kích động đến trẻ giống như trường hợp người mẹ dùng chất cafein.
Các chất hoặc các thuốc tác động đến hệ thần kinh trung ương như thuốc an thần loại diazepam (seduxen) khi mẹ dùng thường xuyên sẽ làm trẻ không tỉnh táo, thường ngủ lịm và chậm tăng trưởng. Đối với thuốc có chứa chất lithium khi người mẹ dùng có thể gây giảm trương lực cơ, hạ thân nhiệt và trẻ bị tím tái. Chúng ta đều biết khi phụ nữ đang cho con bú thường xuyên dùng thức uống có chứa cồn cao độ cũng là nguyên nhân làm giảm sự phát triển trí tuệ của trẻ và làm trẻ giảm bú sữa.
Khi người mẹ dùng các kháng sinh kinh điển như tetracyclin, cloramphenicol ngoài việc xuất hiện các hội chứng bệnh lý còn ảnh hưởng đến sự tăng trưởng của xương đứa trẻ. Có một số trẻ sơ sinh do bẩm sinh thiếu enzym loại G6PD, khi mẹ dùng các thuốc kháng khuẩn hệ tiết niệu hoặc hệ sinh dục như acid nalidixic, nitrofurantoin sẽ có nguy cơ gây thiếu máu tiêu huyết ở trẻ. Ngoài ra, khi dùng thuốc kháng khuẩn có chứa metronidazol (flagyl), sữa sẽ có vị đắng và hậu quả là trẻ bỏ bú.
Thông thường, các vitamin cũng cần thiết để bổ sung trong giai đoạn nuôi con bằng sữa mẹ, tuy nhiên khi người mẹ dùng vitamin D liều cao dài ngày trẻ có nguy cơ tăng lượng calci huyết.
Ngoài ra khi dùng các thuốc trị bệnh parkinson có chứa chất bromocriptine, dùng các nội tiết tố nam như androgen, nội tiết tố nữ estrogen, dùng chất chống loãng xương loại calcitonin, dùng vitamin B6 liều rất cao, hút nhiều thuốc lá có chứa nicotin trong ngày (trên 1 gói) cũng có thể gây ức chế quá trình bài tiết sữa mẹ.
Trong việc dùng thuốc của mẹ có ảnh hưởng đến trẻ sơ sinh, cần lưu ý thêm về những thuốc ngừa thai dạng hỗn hợp (trừ thuốc chứa progesteron) cũng không được dùng cho phụ nữ đang cho con bú hoặc không được dùng trong vòng 6 tháng sau khi sinh. Ngay cả những thuốc rửa vệ sinh âm đạo có chứa chất iod hữu cơ khá phổ biến hiện nay như povidine-iod cũng có thể gây ảnh hưởng bất lợi đến hoạt động của tuyến giáp đứa trẻ do sự hấp thu chất iod khi dùng.
PGS.TS Trương Văn Tuấn
(Bệnh viện ĐH Y Dược TPHCM)
