Hội nghị tập trung thảo luận về bối cảnh dịch tễ mới, thách thức trong giai đoạn chuyển giao và quyết tâm tiến tới mục tiêu Việt Nam được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận loại trừ sốt rét vào năm 2030.
Tính đến hết 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã đạt được những kết quả khả quan với 26/34 tỉnh, thành phố được chính thức công nhận LTSR. Số ca mắc sốt rét trên toàn quốc đã giảm tới 97,76% trong giai đoạn 2014-2024, đạt mức thấp kỷ lục là 246 ca vào năm 2025. Tuy nhiên, chương trình đang đối mặt với “nguy cơ kép”: sự dịch chuyển từ ca sốt rét nội địa sang áp lực ca sốt rét ngoại lai.
Dữ liệu 30 tuần đầu năm 2026 cho thấy ca bệnh ngoại lai chiếm ưu thế tuyệt đối (77%), chủ yếu là người trở về từ các nước Châu Phi. Đáng chú ý, các luồng kinh tế toàn cầu và dòng chảy lao động quốc tế đang khiến bức tranh dịch tễ học của sốt rét tại Việt Nam thay đổi. Bên cạnh đó, tình trạng sốt rét kháng thuốc và muỗi truyền bệnh thay đổi tập tính cũng là những rào cản lớn.
Để duy trì thành quả và tiến tới LTSR hoàn toàn vào năm 2030, nhu cầu kinh phí giai đoạn 2026-2030 là khoảng 3.658,5 tỷ đồng. Định hướng đầu tư sẽ tập trung vào việc duy trì hệ thống phòng chống sốt rét các cấp, tăng cường nghiên cứu đổi mới và đặc biệt là phòng ngừa sốt rét quay trở lại tại các vùng đã loại trừ.
Trong bối cảnh nguồn viện trợ quốc tế đang thu hẹp, bên cạnh vai trò của các cấp chính quyền địa phương thì y tế số được xem là giải pháp hỗ trợ.
Tổ chức Clinton Health Access Initiative (CHAI) đã giới thiệu hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm điện tử (eCDS) nâng cấp, cho phép báo cáo ca bệnh theo thời gian thực và phản hồi trong vòng 48 giờ. Hệ thống này đã được nâng cấp để không phụ thuộc vào nhà cung cấp, liên thông dữ liệu giữa bệnh viện và CDC các tỉnh, giúp rút ngắn thời gian xây dựng các bảng điều khiển hỗ trợ ra quyết định từ vài tháng xuống còn vài ngày. Đây là yếu tố quyết định để phát hiện sớm, điều tra nhanh và can thiệp đúng lúc, đúng nơi, yếu tố đặc biệt quan trọng để ngăn nguy cơ tái lập khi nguồn lực thu hẹp.
Hội nghị cũng thảo luận về vai trò của các công cụ mới như xét nghiệm G6PD định lượng tại chỗ, thuốc Tafenoquine điều trị tiệt căn một liều duy nhất và chiến lược PvSeroTAT (xét nghiệm huyết thanh và điều trị) để giải quyết thách thức từ sốt rét P. vivax do tổ chức PATH hỗ trợ.
Tại hội nghị, TS. BS Nguyễn Thị Thúy Vân, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam đã hướng dẫn quy trình xác nhận loại trừ sốt rét. Trong đó nhấn mạnh điều kiện Việt Nam phải không có ca sốt rét nội địa trong ít nhất 36 tháng liên tiếp. Việt Nam cần chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, từ kế hoạch hành động quốc gia đến cơ sở dữ liệu chi tiết trong vòng 5-10 năm trước khi gửi yêu cầu chính thức cho WHO.
