Khi TPHCM mở rộng không gian phát triển, nhu cầu hưởng thụ văn hóa, rèn luyện thể thao của người dân cũng tăng nhanh, trong khi nguồn lực công không thể đáp ứng tất cả. Dự thảo Nghị quyết về huy động nguồn lực xã hội hóa và hỗ trợ phát triển thiết chế văn hóa, thể thao (gọi tắt là Dự thảo) đang được Sở VH-TT TPHCM xây dựng theo hướng Nhà nước dẫn dắt, xã hội cùng tham gia, lấy hiệu quả phục vụ cộng đồng làm thước đo.
Thiết lập cơ chế vận hành phù hợp
Một buổi chiều tại Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Bà Rịa (số 15 đường Huỳnh Ngọc Hay), sân cầu lông, bóng chuyền hơi, pickleball rộn ràng người tập. Sau khi được giao về phường quản lý trực tiếp, các hoạt động văn hóa, thể thao cơ bản duy trì ổn định, gần gũi hơn với người dân.
Tuy nhiên, chỉ cách đó khoảng hơn chục cây số, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Đất Đỏ dù có diện tích hơn 6,3ha với hồ bơi, nhà thi đấu, sân bóng đá, sân pickleball, sân khấu trong nhà rất khang trang, nhưng việc khai thác lại gặp nhiều khó khăn do vướng cơ chế quản lý, sử dụng tài sản công.
Câu chuyện khác nhau ở 2 địa phương cho thấy sức sống của các thiết chế văn hóa, thể thao ở cơ sở không nằm ở việc xây dựng công trình, mà quan trọng hơn là cơ chế vận hành và huy động nguồn lực tái đầu tư.
Trước thực trạng đó, Dự thảo không đặt trọng tâm vào tăng chi ngân sách mà hướng đến thiết lập cơ chế để ngân sách nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư, vận hành, cung ứng dịch vụ văn hóa, thể thao. Dự thảo cũng xác định hai nhóm chính sách lớn: khuyến khích, huy động nguồn lực xã hội hóa và ưu đãi, hỗ trợ phát triển các thiết chế văn hóa, thể thao.
Trong không gian TPHCM mở rộng, thiết chế văn hóa phải vừa là hạ tầng văn hóa - xã hội quan trọng vừa là những “thiết chế mềm”, góp phần định hình năng lực sáng tạo và tăng cường gắn kết cộng đồng.
TS Phan Anh Tú
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM
Ngân sách dẫn dắt, xã hội cùng kiến tạo
Điểm đáng chú ý của Dự thảo là chính sách hỗ trợ được thiết kế có điều kiện, gắn với sản phẩm và hiệu quả hoạt động. Đối với các thiết chế văn hóa, thể thao ngoài công lập tại địa bàn thuộc diện hỗ trợ, ngân sách thành phố dự kiến hỗ trợ tối đa 150 triệu đồng/thiết chế/năm, trong thời gian 5 năm. Đơn vị thụ hưởng phải có phương án vận hành, dành tối thiểu 50% hoạt động phục vụ cộng đồng và cam kết duy trì hoạt động ít nhất 3 năm.
Với thư viện ngoài công lập, Dự thảo đề xuất hỗ trợ một lần tối đa 120 triệu đồng mua tài liệu; hỗ trợ tối đa 30% kinh phí mua sắm thiết bị nhưng không quá 100 triệu đồng/thư viện. Đối với thư viện cấp xã thành lập mới, mức hỗ trợ thiết bị tối đa 100 triệu đồng; phòng đọc khu phố, ấp được hỗ trợ tối đa 30 triệu đồng và có hỗ trợ bổ sung vốn tài liệu hàng năm.
Ở lĩnh vực nghệ thuật, Dự thảo đề xuất hỗ trợ tối đa 24 buổi diễn/năm, với mức 60 triệu đồng/buổi đối với chương trình quy mô 200-300 khán giả và 100 triệu đồng/buổi với chương trình quy mô trên 300 khán giả. Các loại hình như hát bội, cải lương, múa rối, xiếc, đờn ca tài tử, ca múa nhạc dân tộc được xác định nằm trong nhóm cần hỗ trợ.
Chính sách này xuất phát từ một thực tế: nghệ thuật truyền thống có giá trị nhưng khó tự cân đối nguồn lực nếu chỉ dựa vào thị trường. Vì vậy, sự hỗ trợ của Nhà nước sẽ tạo điều kiện để các đơn vị duy trì điểm diễn, tăng tần suất hoạt động, tiếp cận khán giả và từng bước gắn giá trị văn hóa với du lịch, dịch vụ. Hồ sơ xây dựng nghị quyết cũng ghi nhận hoạt động biểu diễn, nhất là nghệ thuật truyền thống, còn khó khăn về cơ sở vật chất, nhân lực và khả năng phát triển thị trường.
Giá trị của một thiết chế văn hóa, thể thao không nằm ở quy mô công trình hay mức vốn đầu tư, mà ở số lượng người dân có thể bước vào, sử dụng để học tập, sáng tạo, rèn luyện, giao tiếp cộng đồng... Khi ngân sách được sử dụng đúng chỗ, nguồn lực xã hội được khơi thông và cơ chế vận hành đủ linh hoạt, những thiết chế ấy mới có thể trở thành hạ tầng văn hóa, thể thao thực sự của một TPHCM hiện đại, văn minh và giàu bản sắc.
