Lý giải nguyên nhân trên, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, giá gạo xuất khẩu giảm do cạnh tranh quốc tế gia tăng. Tháng 8, giá gạo 5% tấm của Việt Nam là 437,3 USD/tấn, thấp hơn mức 460,7 USD/tấn của Thái Lan nhưng cao hơn mức 360,9 USD/tấn của Ấn Độ. Việt Nam không còn giữ lợi thế là nguồn cung có giá thấp nhất, không còn lợi thế về giá.
Trong khi đó, cơ cấu thị trường xuất khẩu đang dịch chuyển và có dấu hiệu khó khăn ở thị trường chủ lực. Philippines vẫn là thị trường lớn nhất, chiếm tỷ trọng 43,2% trong tổng giá trị xuất khẩu gạo của Việt Nam, nhưng so với cùng kỳ các năm trước, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đang giảm.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, thị trường vẫn có cơ hội khi nhu cầu tiêu dùng gạo tại Trung Quốc đang gia tăng mạnh. Trong 7 tháng, xuất khẩu gạo Việt Nam sang nước này tăng tới 92,2%. Trung Quốc hiện có nhu cầu đối với nhiều phân khúc, trong đó có gạo tấm làm nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, gạo nguyên liệu và gạo nếp.
Những thị trường khác ở châu Phi cũng đang tạo ra cơ hội cho gạo Việt Nam. Chẳng hạn, Nigeria theo dự báo có thể thiếu khoảng 3,5 triệu tấn gạo trong niên vụ 2026-2027, còn Kenya đang miễn thuế nhập khẩu gạo trắng theo hạn ngạch đến hết tháng 11-2026.
Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho rằng, yêu cầu đặt ra cho gạo Việt trong những tháng cuối năm không chỉ tăng lượng xuất khẩu, đa dạng thị trường mà còn giữ được những thị trường lớn. Bộ Công thương đang triển khai một số giải pháp tháo gỡ khó khăn trước mắt và tạo nền tảng dài hạn cho xuất khẩu gạo Việt Nam.
Hiện nay, Bộ Công thương đang hoàn thiện cơ chế quản lý xuất khẩu gạo, xây dựng dự thảo sửa đổi Nghị định số 107/2018/NĐ-CP (ngày 15-8-2018 của Chính phủ về kinh doanh xuất khẩu gạo), đề xuất bổ sung cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo.
Theo Cục Xuất nhập khẩu, mục tiêu là có cơ chế đánh giá khách quan năng lực và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp; đồng thời khuyến khích các đơn vị có vùng nguyên liệu, chuỗi liên kết sản xuất, hệ thống kho chứa và logistics đồng bộ, hiện đại.
Đoàn công tác liên ngành do Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Ngoại giao, Đại sứ quán Việt Nam tại Philippines và Hiệp hội Lương thực Việt Nam vừa sang làm việc với các cơ quan phụ trách thương mại, thuế quan và nông nghiệp của Philippines.
Nội dung trọng tâm là tháo gỡ một số khó khăn liên quan điều tra tự vệ của Philippines đối với gạo nhập khẩu. Hai bên cũng phối hợp xử lý tình trạng một số hợp đồng đã ký nhưng gặp khó khăn do cấp giấy phép thông quan nhập khẩu an toàn và kiểm dịch thực vật kéo dài.
