Thị trường tài sản số “chạy nước rút”

Xóa “vùng xám” pháp lý

Ngày 1-1-2026, Luật Công nghiệp công nghệ số (Luật) chính thức có hiệu lực. Theo đó, tài sản số được công nhận là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số.

Theo PGS-TS Trần Hùng Sơn, Viện trưởng Viện nghiên cứu phát triển công nghệ ngân hàng (Viện IBT), Trường Đại học Kinh tế - Luật TPHCM, Luật có hiệu lực đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng: thị trường tài sản số tại Việt Nam từ “vùng xám” pháp lý được đưa vào khuôn khổ có sự quản lý và xác lập rõ ràng.

Cụ thể, Luật chính thức đưa tài sản số vào phạm vi điều chỉnh quốc gia, tạo nền tảng cho các quy định về cấp phép, ưu đãi, nghiên cứu và phát triển cũng như cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Điều này giúp thị trường vốn đang vận hành chủ yếu phi chính thức có thể bước vào khuôn khổ pháp lý an toàn và minh bạch.

Ngoài ra, khung pháp lý mới được kỳ vọng sẽ mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty khởi nghiệp thông qua các đợt phát hành tiền mã hóa lần đầu (ICO). Với nhà đầu tư, Luật giúp tăng cường minh bạch và bảo vệ quyền lợi.

“Luật và các quy định dưới luật sẽ thiết lập cơ chế giám sát để ngăn chặn các hành vi thao túng thị trường, từ đó bảo vệ quyền tài sản và dữ liệu cá nhân của người tham gia”, PGS TS Trần Hùng Sơn nêu ý kiến.

Đồng tình với nhận định này, TS Trần Quý, Viện trưởng Viện phát triển kinh tế số Việt Nam, Chủ tịch Nền tảng tài sản số MetaDAP, cho rằng, đối với nhà đầu tư, ý nghĩa lớn nhất khi Luật có hiệu lực là sự chuyển đổi địa vị pháp lý.

Tài sản số chính thức được pháp luật bảo hộ quyền sở hữu, quyền thừa kế và quyền khởi kiện khi có tranh chấp. Nhà đầu tư chuyển từ nắm giữ tài sản “vô hình, rủi ro” sang nắm giữ tài sản “hợp pháp, được định danh”.

Còn với thị trường, đây là bước ngoặt tái cấu trúc nền tảng. Luật đã tách biệt rõ ràng giữa tài sản ảo và tài sản mã hóa, đồng thời khẳng định tài sản này là hàng hóa đầu tư chứ không phải phương tiện thanh toán.

Sự rõ ràng này là “tấm vé thông hành” để các định chế tài chính lớn tham gia, loại bỏ dần thị trường “chợ đen”, tự phát, đưa Việt Nam tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế.

Giai đoạn đầu sẽ có 5 doanh nghiệp tham gia

Tại hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 ngành tài chính vừa qua, Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ đạo, trước ngày 15-1, Bộ Tài chính cấp phép cho các doanh nghiệp tham gia thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo quy định.

Liệu thời điểm trước ngày 15-1 có kịp cho cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý?

Trả lời câu hỏi này, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, cho hay, mốc thời gian này không quá gấp đối với cơ quan quản lý nhà nước. Bởi Nghị quyết số 05/NQ-CP của Chính phủ về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa đã được ban hành từ ngày 9-9-2025, các cơ quan chức năng đã có nhiều thời gian chuẩn bị.

Trong khi đó, TS Trần Quý cho rằng, sau cấp phép, doanh nghiệp sẽ có thêm thời gian chuẩn bị trước khi vận hành sàn giao dịch. Để đáp ứng các điều kiện theo quy định, như doanh nghiệp có mức vốn tối thiểu 10.000 tỷ đồng, không phải quá khó với các định chế tài chính lớn.

“Nhà đầu tư chờ đợi sớm được triển khai, kỳ vọng tạo nên sự hứng khởi cho thị trường tài sản số”, TS Trần Quý nói.

Chúng tôi liên hệ một số doanh nghiệp để tìm hiểu về quá trình chuẩn bị tham gia thị trường tài sản số, nhận được câu trả lời: đây là giai đoạn nước rút nên chưa chia sẻ gì nhiều.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, thông tin, dự kiến sẽ có 5 doanh nghiệp được tham gia thí điểm trong giai đoạn đầu. Con số này là quy mô phù hợp để thử nghiệm các mô hình vận hành mới, giới hạn được rủi ro ở mức kiểm soát trước khi hoàn thiện khung pháp lý rộng hơn.

Trong đó, điểm mấu chốt chính là tư duy biến tài sản số thành kênh dẫn vốn cho nền kinh tế. Sức hấp dẫn của thị trường Việt Nam trong tương lai sẽ không nằm ở sự dễ dãi, mà ở chất lượng sản phẩm, tính thanh khoản và độ an toàn của dịch vụ. Bên cạnh đó, cơ chế giám sát thị trường cũng được hình thành theo mô hình đa ngành chặt chẽ.

Bộ Tài chính sẽ quản lý hoạt động dịch vụ, Ngân hàng Nhà nước kiểm soát dòng tiền ra - vào để ngăn chặn rửa tiền, Bộ Công an chịu trách nhiệm phòng, chống tội phạm công nghệ cao.