Báo cáo đưa ra cảnh báo về nguy cơ suy thoái kinh tế nghiêm trọng trên diện rộng nếu trật tự thương mại đa phương tiếp tục bị xói mòn.
WTO chỉ ra các nguyên nhân làm suy yếu trật tự thương mại đa phương như căng thẳng địa chính trị, chủ nghĩa bảo hộ, cạnh tranh kinh tế và những thay đổi công nghệ nhanh chóng...
Trong báo cáo, các chuyên gia kinh tế của WTO đã xây dựng mô hình dự báo kinh tế thế giới đến năm 2050 dựa trên 3 kịch bản phát triển chính. Ở kịch bản tích cực nhất, nếu các thành viên WTO chủ động tăng cường khuôn khổ đa phương và cắt giảm rào cản thương mại, GDP toàn cầu dự kiến sẽ tăng thêm 2,9% và tổng kim ngạch xuất khẩu tăng 17,9% so với tốc độ phát triển hiện tại. Sự hợp tác này ước tính sẽ bổ sung khoảng 3.000 tỷ USD vào nền kinh tế thế giới.
2 kịch bản còn lại phác họa nguy cơ nghiêm trọng khi các quy tắc thương mại đa phương bị phớt lờ. Khi một mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương hoặc khu vực thay thế hoàn toàn hệ thống của WTO, GDP toàn cầu sẽ sụt giảm 6,9% và xuất khẩu giảm 26,9% so với hiện nay.
Tại buổi họp báo công bố báo cáo ngày 15-9, ông Robert Staiger, chuyên gia kinh tế trưởng WTO, nhấn mạnh khoảng cách chênh lệch giữa việc tăng cường hợp tác đa phương và sự suy sụp của hệ thống này lên tới 10% GDP thực tế, phản ánh cái giá cực kỳ đắt đỏ của chủ nghĩa đơn phương và bảo hộ.
WTO lưu ý hệ thống thương mại đa phương hiện nay vẫn giữ vai trò quan trọng. Khoảng 72% thương mại hàng hóa toàn cầu vẫn được thực hiện theo các điều kiện thuế quan tối huệ quốc theo cam kết của các thành viên. Trong hơn 80 năm, hệ thống này đã góp phần làm giảm các rào cản thương mại, tăng tính dự báo cho doanh nghiệp và hỗ trợ thương mại toàn cầu tăng gần 50 lần. Theo WTO, một phần khó khăn hiện nay cũng xuất phát từ sự thay đổi cơ cấu kinh tế toàn cầu do chính quá trình hội nhập tạo ra.
Bên cạnh đó, các số liệu về duy trì đà tăng trưởng thương mại thời gian qua đang ẩn chứa những yếu tố thiếu bền vững.
Ông Robert Staiger lưu ý thương mại dịch vụ kỹ thuật số tăng hơn 5 lần kể từ năm 2005 đến nay, chiếm tới 55% tổng xuất khẩu dịch vụ toàn cầu. Sự bùng nổ đầu tư vào máy chủ, trung tâm dữ liệu và linh kiện phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy mạnh mẽ kim ngạch nhập khẩu hàng hóa công nghệ. Tuy nhiên, chuỗi giá trị AI lại tập trung chủ yếu ở một số ít quốc gia phát triển khiến việc trông chờ vào AI để bù đắp sụt giảm thương mại chung là chiến lược nhiều rủi ro.
Tổng Giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala nhấn mạnh, dù bối cảnh thay đổi, hợp tác vẫn đem lại lợi ích lớn hơn cho mọi nền kinh tế. WTO đang thúc đẩy cải cách toàn diện, từ hiện đại hóa cơ chế đàm phán, tăng tính minh bạch và linh hoạt trong các thỏa thuận đa phương đến khôi phục hiệu quả cơ chế giải quyết tranh chấp nhằm giúp thương mại toàn cầu thích ứng với giai đoạn mới.
