Theo trang Interesting Engineering có trụ sở tại Mỹ, Bộ Năng lượng Mỹ đang phát triển hệ thống AI mang tên Khoáng sản và vật liệu quan trọng nhằm khai thông chuỗi cung ứng (CM2US). Đây là nền tảng kết nối dữ liệu từ khâu thăm dò, khai thác, tuyển quặng, tinh luyện đến sản xuất vật liệu, giúp xác định những “nút thắt” lớn nhất trong chuỗi cung ứng và đề xuất phương án đầu tư hiệu quả nhất.
Thay vì mất nhiều năm thử nghiệm, AI có thể mô phỏng hàng triệu kịch bản để lựa chọn công nghệ khai thác, chế biến và tái chế tối ưu, đồng thời dự báo nhu cầu thị trường và nguy cơ gián đoạn nguồn cung.
Cách tiếp cận này phản ánh sự thay đổi trong chiến lược của Washington. Nếu trước đây, trọng tâm là tìm kiếm các mỏ mới thì nay mục tiêu mở rộng sang toàn bộ chuỗi giá trị, từ khai thác, tinh luyện đến tái chế. AI được kỳ vọng rút ngắn đáng kể thời gian thương mại hóa công nghệ, giảm chi phí đầu tư và tăng khả năng tự chủ đối với các khoáng sản then chốt như đất hiếm, lithium, graphite, niken hay cobalt.
Song song với dự án AI, Bộ Năng lượng Mỹ còn dành 45,7 triệu USD để tài trợ 19 dự án phát triển công nghệ chế biến đất hiếm và vật liệu quan trọng trong nước nhằm lấp đầy những mắt xích còn phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài. Mục tiêu không đơn thuần là nâng hiệu quả khai thác mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trước các đối thủ đang chi phối thị trường khoáng sản chiến lược phục vụ chip bán dẫn, xe điện, quốc phòng và AI.
Việc Mỹ đẩy mạnh ứng dụng AI diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị về khoáng sản ngày càng gay gắt. Theo nhiều đánh giá quốc tế, Trung Quốc hiện chiếm khoảng 70% sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu nhưng kiểm soát tới khoảng 90% công suất tinh luyện - khâu tạo ra giá trị gia tăng cao nhất. Điều này khiến nhiều nền kinh tế phát triển phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ Bắc Kinh.
Không chỉ Mỹ, nhiều quốc gia và khu vực cũng đang tăng tốc. Vừa qua, tại Hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp, các nước đã thống nhất thành lập liên minh khoáng sản quan trọng nhằm đa dạng hóa nguồn cung, phối hợp dự trữ chiến lược và giảm phụ thuộc vào bất kỳ một nguồn cung nào.
Theo G7, khoảng 74 tỷ USD đã được công bố cho gần 200 dự án khoáng sản chiến lược kể từ đầu năm 2026. Tại châu Âu, Anh vừa công bố gói đầu tư 66 triệu USD để thúc đẩy khai thác, chế biến và tái chế khoáng sản quan trọng, đồng thời phát triển ngành sản xuất nam châm đất hiếm trong nước.
Theo giới quan sát, AI đang trở thành mặt trận cạnh tranh mới trong cuộc đua khoáng sản. Các quốc gia không chỉ tìm thêm tài nguyên mà còn dùng AI để khai thác hiệu quả từng tấn quặng, tối ưu chế biến và tận dụng nguồn vật liệu tái chế. Cuộc đua này vì thế đang dịch chuyển từ lòng đất lên không gian số, nơi công nghệ có thể quyết định sức cạnh tranh của cả một nền công nghiệp.
