Đề án Đổi mới tài chính giáo dục – đào tạo giai đoạn 2008 – 2012 sẽ được đưa ra tại kỳ họp Quốc hội bắt đầu khai mạc ngày 20-5 tới đây. Nhưng ngay khi báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đề án đã vấp phải nhiều ý kiến không đồng ý và yêu cầu phải tiếp tục làm rõ nhiều vấn đề. Đây cũng vấn đề đang được rất nhiều người quan tâm. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với GS Chu Hảo liên quan đến vấn đề này.
GS Chu Hảo
* Theo GS, mức học phí mới Bộ GD-ĐT đưa ra có phù hợp?
* Mức học phí mới theo tôi phù hợp với giá cả thị trường, nhưng không phù hợp với thu nhập trung bình của hộ gia đình, nhất là những người có thu nhập thấp.
Tuy nhiên, liên quan đến vấn đề tăng học phí, quan điểm của tôi là trước khi tính đến vấn đề học phí, cần công khai khoản chi 20% ngân sách Nhà nước hằng năm cho GD-ĐT đã được sử dụng như thế nào. Vì theo chúng tôi, hiện nay chi cho hệ thống giáo dục quốc dân (từ mầm non đến đại học) chiếm không lớn so với 20% ngân sách đó. Vì vậy, cần thiết phải công khai chi 20% ngân sách cho GD-ĐT để Quốc hội, nhân dân biết hiệu quả ra sao, còn có thể tiết kiệm được khoản chi nào nữa... để hỗ trợ vấn đề học phí cho con em chúng ta. Tôi vẫn cho rằng, nếu còn tiết kiệm được thì không cần phải tăng học phí.
* Nhưng nếu phải tăng học phí thì theo GS, mức học phí phổ thông mà Bộ GD-ĐT đưa ra là mức thu học phí và chi phí học tập hợp lý khác của hộ gia đình cho con em đi học mầm non và phổ thông không vượt quá 6% thu nhập bình quân của hộ gia đình và khung học phí hệ đào tạo đã phù hợp chưa?
* Nếu phải tăng, thì đó là mức có thể chấp nhận được. Nhà nước dành 5,6% GDP cho giáo dục thì gia đình cũng có thể dành 6% thu nhập của mình để chi cho con em đi học. Tuy nhiên, không nên tăng vào lúc này vì kinh tế đang rất khó khăn, người dân đang cần hỗ trợ nhiều. Tôi vẫn muốn nhắc lại là Bộ GD-ĐT phải có những báo cáo về tài chính giáo dục để công khai một cách tường minh như yêu cầu của xã hội. Việc thu-chi trong GD-ĐT phải được thảo luận, được xã hội hiểu rõ. Điều này cũng rất có lợi cho ngành GD-ĐT, vì biết đâu lâu nay ngành bị “oan” là chi tiêu không hợp lý.
* Hiện nay Nhà nước đã tiến hành miễn học phí cho cấp tiểu học vì đó là khu vực phải phổ cập giáo dục. Hiện chúng ta đang đặt ra mục tiêu đến năm 2010 phổ cập THCS và nhiều ý kiến cho rằng, nên miễn học phí cho cấp này, vì đã phổ cập thì học sinh phải được miễn học phí. Ý kiến của GS như thế nào?
* Đây là vấn đề mà từ lâu, rất nhiều ý kiến đã đề nghị như vậy.
* Đề án này đưa ra cách tính thu học phí theo hướng: Thu của người giàu nhiều, thu của người nghèo ít dựa trên thu nhập bình quân của hộ gia đình. Ý kiến của GS?
SV Khoa Chăn nuôi thú y ĐH Nông Lâm TPHCM thực tập trong phòng thực hành ký sinh trùng Ảnh: MAI HẢI
* Thu học phí dựa trên thu nhập của hộ gia đình là có thể tính được và phù hợp, như thế sẽ bảo đảm công bằng xã hội. Nhưng theo tôi, sẽ rất khó làm. Vì để tính được bình quân thu nhập của hộ gia đình không đơn giản và khó chính xác. Bởi thông tin về thu nhập của hộ gia đình hiện nay chủ yếu dựa trên khai báo là chính nên tính chính xác không cao; chúng ta cũng không kiểm soát được vì mọi vấn đề lương thưởng, thu nhập của người dân hầu hết bằng tiền mặt, không qua tài khoản như các nước. Mà lương thì không phản ánh thu nhập thực tế, nên xác định 6% thu nhập của hộ gia đình như thế nào là khó. Từ đó cũng khó để thu học phí.
* Sinh viên đang rất kêu ca với mức học phí mới?
* Mức học phí đại học đưa ra như thế là quá cao. Không hợp lý. Thực sự, tôi vẫn muốn biết, khoản chi 20% ngân sách Nhà nước hằng năm cho GD-ĐT được sử dụng như thế nào, hiệu quả ra sao. Còn có thể tiết kiệm khâu nào để người dân không phải tăng học phí.
* Đề án học phí mới vẫn để cho các trường ngoài công lập tự quyết học phí. Có ý kiến đồng tình, có ý kiến cho rằng cần có một mức “trần” để các trường ngoài công lập căn cứ vào đó tính mức học phí. Ý kiến của GS về vấn đề này như thế nào?
* Theo tôi sẽ có rất nhiều bất lợi nếu để trường ngoài công lập tự quyết học phí. Chúng ta cần thấy là trường tư của Việt Nam đang đi theo con đường khác lạ so với trường tư trên thế giới. Trường tư trên thế giới là bất vụ lợi. Tất nhiên không phải là họ phi lợi nhuận, mà lợi nhuận của họ dành để phát triển trường, chứ không dành để chia lợi nhuận cho các thành viên. Vì vậy mức học phí của họ không quá cao. Chỉ có một số trường có thương hiệu, họ có lĩnh vực đào tạo rộng, và để đáp ứng nhu cầu bức bách của xã hội, họ mở rộng đào tạo thêm một số ngành nghề và yêu cầu sinh viên trả học phí cao hơn, tương đương với chất lượng đào tạo cao. Ở ta vấn đề này còn chưa rõ ràng, vì vậy nếu để các trường ngoài công lập tự quyết học phí, sẽ không có lợi cho người học!
* Xin cảm ơn GS!
LÂM NGUYÊN
