Khi xiếc lên màn ảnh
Theo Giám đốc sáng tạo Trần Thanh Huy, tuy kịch bản khung của Con kể ba nghe được đưa ra từ năm 2021 nhưng phải đến đầu năm 2023, đạo diễn Đỗ Quốc Trung mới nảy ra ý tưởng đưa nghệ thuật xiếc vào phim. Điều này xuất phát từ những trải nghiệm cá nhân khi anh chứng kiến vô số câu chuyện hậu trường ở một rạp xiếc. Ở đó, mỗi ngày, các nghệ sĩ xiếc phải đối mặt với những nguy hiểm trong tập luyện, biểu diễn. “Tôi nghĩ, nếu đặt vào bối cảnh phim, mối quan hệ giữa một người cha mỗi ngày phải tìm cách giữ mạng mình và người con không ngại làm đau bản thân thì sẽ có nhiều điều thú vị để khai thác”, đạo diễn Đỗ Quốc Trung chia sẻ.
Trong thời gian chuẩn bị, đạo diễn và các tổ chuyên môn nhiều lần trực tiếp đến rạp xiếc để tận mắt quan sát từng chi tiết nhỏ nhất: từ cách hóa trang, chuẩn bị đạo cụ đến khoảnh khắc nghệ sĩ xiếc đối diện với các nỗi sợ. Để đảm bảo tính chân thực, nhiều nghệ sĩ xiếc chuyên nghiệp được mời tham gia với vai trò huấn luyện và cố vấn. Chuyên gia xiếc Phan Chí Thành đã trực tiếp truyền đạt kỹ năng cho các diễn viên, vốn chưa từng bước lên dây.
Đặc thù nghề xiếc trong các cảnh phim là thách thức không nhỏ cho dàn diễn viên. Diễn viên Kiều Minh Tuấn cho biết, để nhập vai, anh phải giảm gần 30kg và trực tiếp thực hiện hầu hết các cảnh quay nguy hiểm, hiếm khi nhờ đến cascadeur.
Còn diễn viên Quốc Khánh nhiều lần phải nén cảm giác buồn nôn khi thực hiện các cảnh đu dây, treo ngược người. Lê Lộc, dù ban đầu khá tự tin vì có nền tảng thể lực tốt, cũng phải “tái mặt” ngay buổi tập đầu tiên và từng nghĩ đến việc bỏ cuộc.
Là bộ phim đầu tiên đưa nghệ thuật xiếc lên màn ảnh rộng, điều đọng lại lớn nhất của Con kể ba nghe không chỉ ở những phân cảnh xiếc ngoạn mục. Nghề “đi trên dây” - công việc đòi hỏi sự cân bằng tuyệt đối, từng bước đi là một thử thách sinh tử đã được sử dụng như một biểu tượng ẩn dụ cho chính hành trình của hai cha con trong bộ phim: mong manh, rủi ro nhưng cũng đầy dũng cảm.
Còn nhiều khoảng trống
Năm 2025, điện ảnh Việt có hơn 40 bộ phim đã ra mắt. Tuy nhiên, số lượng phim có đề cập hay khắc họa về các nghề nghiệp trong cuộc sống chỉ đếm trên đầu ngón tay. Có thể kể đến: nghề lái xe cứu thương trong Âm dương lộ; nghề sáng tạo game trong Thế hệ kỳ tích; nghề livestream trong Chốt đơn; nghề nhân viên nhà xác trong Tìm xác: Ma không đầu; nghề hướng dẫn viên du lịch trong Yêu nhầm bạn thân… Tuy nhiên, ở các bộ phim này, nghề nghiệp của nhân vật chủ yếu chỉ đóng vai trò làm nền, dẫn đến cảm giác mờ nhạt, thậm chí hời hợt.
Đơn cử như Thế hệ kỳ tích, nhân vật Tiến được giới thiệu là một game designer (nhà sáng tạo game), nhưng cách thể hiện chủ yếu dừng ở mức minh họa bằng lời nói, thiếu các chi tiết chuyên môn đủ sức thuyết phục. Hay trong Chốt đơn, dù nhà sản xuất nhanh nhạy đưa một nghề “hot” của xã hội lên phim, nhưng nhiều tình tiết lại mang tính phi thực tế. Trước đó, điện ảnh Việt từng có 2 bộ phim khai thác những góc khuất của nghề livestream, KOLs và mạng xã hội là Live: Phát trực tiếp và Fanti nhưng những chi tiết nghề nghiệp chỉ mang tính góp nhặt, chưa đủ sức thuyết phục.
Việc đưa nghề nghiệp lên phim đối diện ít nhất 2 thử thách: làm sao thể hiện đúng bản chất nghề nghiệp để khán giả tin, đồng thời kết nối nhuần nhuyễn với mạch truyện. Không ít ê-kíp đã nỗ lực vượt qua thử thách này. Đạo diễn Hoàng Tuấn Cường từng chia sẻ, câu chuyện của Âm dương lộ được chắt lọc từ chính những người làm nghề lái xe cứu thương ngoài đời. Hay như khi tham gia Ma da, nghệ sĩ Việt Hương phải học bơi, học lặn và tìm hiểu thực tế công việc của người làm nghề vớt xác.
Đưa nghề nghiệp lên phim là mảng đề tài còn nhiều tiềm năng của điện ảnh Việt. Tuy nhiên, chỉ khi nào các nhà làm phim thoát khỏi tư duy xem nghề như “phông nền”, tích hợp nghề nghiệp vào hành trình sống của nhân vật, khi đó câu chuyện mới đủ chiều sâu, thuyết phục.
