Cuộc đua “song mã” xe buýt điện
Với 94 chuyến/ngày, tần suất 20 phút/chuyến, thời gian hành trình khoảng 100 phút, giá vé 7.000 đồng/lượt, 3.000 đồng/lượt cho học sinh - sinh viên, tuyến xe buýt mang lại cảm giác mới mẻ cho người đi, liên kết các khu vực có nhu cầu cao như khu công nghệ cao, khu đô thị mới, nhà máy và doanh nghiệp.
Tại lễ khai trương, lãnh đạo UBND TPHCM đánh giá, việc đưa vào vận hành tuyến xe buýt điện không chỉ nâng cao chất lượng dịch vụ vận tải công cộng mà còn là bước đi quan trọng trong chiến lược giảm phát thải, thay đổi thói quen sử dụng phương tiện cá nhân. Từ thời điểm đó đến nay, thị trường xe buýt điện TPHCM là cuộc đua của hai đơn vị là Công ty CP xe khách Phương Trang (Futa Bus Lines) và VinBus.
Khi thành phố tổ chức đấu thầu các tuyến xe buýt, cũng là lúc xe buýt điện xuất hiện nhiều. Cụ thể, năm 2024, Futa Bus Lines trúng thầu 17 tuyến kết nối đến các ga Metro số 1 với 150 xe. Tiếp đó, cuối tháng 3-2025, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng (Sở Xây dựng TPHCM) đăng tải thông báo mời thầu khai thác 37 tuyến xe buýt có trợ giá trên địa bàn TPHCM, phân chia thành 17 gói thầu.
Khi công bố, Futa Bus Lines thắng áp đảo trúng 15/17 gói thầu, tương ứng với quyền khai thác 35 tuyến xe buýt có trợ giá. Công ty TNHH Dịch vụ vận tải sinh thái VinBus (Công ty VinBus) trúng 2/17 gói thầu, tương ứng với quyền khai thác 2 tuyến xe buýt. Trong đợt mời thầu vào tháng 10 với 7 gói thầu cho quyền khai thác 13 tuyến xe buýt, Futa Bus Lines thắng 2 gói thầu với quyền khai thác 4 tuyến, còn Vinbus thắng 5 gói thầu với quyền khai thác 9 tuyến. Đầu tháng 11, Futa Bus Lines đã thắng toàn bộ 6 gói thầu với quyền khai thác 12 tuyến xe buýt.
Như vậy, tính đến đến hết năm 2025, Futa Bus Lines dẫn đầu số lượng xe buýt điện tại TPHCM, loại xe này sản xuất tại Kim Long Motor (Huế), sức chứa linh hoạt 30-60 chỗ. Còn VinBus, vào cuối tháng 2 vừa rồi công bố chính thức chuyển đổi toàn bộ 169 xe buýt thuộc 9 tuyến gồm 32, 38, 45, 53, 64, 93, 127, 140, 148 sang xe buýt điện VinFast. Đây là 9 tuyến trúng thầu trong năm 2025.
Trước đó, VinBus đã đưa vào vận hành 58 xe buýt điện trên các tuyến buýt 33 và 150. Theo trang web của Vinbus, xe buýt điện là sản phẩm của Công ty Vinfast thuộc Tập đoàn Vingroup sản xuất và lắp ráp tại nhà máy ô tô Hải Phòng.
VinBus và Futa Bus Lines đều có điểm chung là chọn xe buýt điện làm trụ cột, nhưng cách tiếp cận khác nhau. Futa Bus Lines ưu tiên mở rộng nhanh mạng lưới tuyến có trợ giá, tận dụng kinh nghiệm vận hành lâu năm, sức chứa 30-60 chỗ. VinBus tập trung mô hình “chuẩn hóa cao”, đồng bộ phương tiện, hạ tầng sạc và dịch vụ. Về hạ tầng sạc pin, Futa Bus Lines tập trung trạm sạc tại bến bãi, depot để tối ưu tuyến; VinBus triển khai mạng lưới rộng khắp, tạo sự linh hoạt.
Nhìn chung, tới thời điểm này, cuộc đua “song mã” giữa VinBus và Futa Bus Lines đang mang lại lợi ích trực tiếp cho người dân và thay đổi hình ảnh xe buýt của thành phố. Những hình ảnh xe buýt cũ kỹ, chật chội đã được thay bằng phương tiện hiện đại, tiện nghi, góp phần khôi phục niềm tin vào giao thông công cộng; phương tiện không gây ô nhiễm môi trường về không khí lẫn tiếng ồn.
* Ông BÙI HÒA AN
Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM:
Miễn vé có thể thu hút khách đi xe buýt tăng 30%
Thành phố đang gấp rút hoàn thiện cơ sở pháp lý và các phương án kỹ thuật để triển khai chính sách miễn phí vé xe buýt. Phương án trước mắt sẽ áp dụng cho toàn bộ 135 tuyến xe buýt nội tỉnh. Sở Xây dựng đang phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan để xây dựng dự thảo Nghị quyết, trình UBND TPHCM xem xét trước khi HĐND TPHCM thông qua trong tháng này.
Về cơ chế đặt hàng, đấu thầu trong quá trình thực hiện miễn phí vé, các phương án kỹ thuật bước đầu đã thống nhất song vẫn cần hoàn thiện thêm, đặc biệt liên quan đến các sở như tư pháp, tài chính để đảm bảo hài hòa lợi ích giữa người dân và các đơn vị vận tải. Mục tiêu là phục vụ tốt nhất hành khách, đồng thời bảo đảm quyền lợi và chi phí vận hành hợp lý cho doanh nghiệp.
Theo tính toán, chính sách miễn phí vé có thể giúp sản lượng hành khách đi xe buýt tăng khoảng 30% so với năm 2025, hạ tầng hiện hữu vẫn có khả năng đáp ứng ngay cả khi lượng khách tăng vượt mức này.
Thành phố sẽ chỉ còn xe buýt điện
Tính đến thời điểm này, toàn thành phố có khoảng 1.200 xe buýt điện. Theo lộ trình được thông qua, giai đoạn 2025-2030, dự kiến chuyển đổi thêm 3.011 xe buýt chạy dầu và CNG sang xe điện, hướng đến mục tiêu 100% xe buýt công cộng là xe điện vào năm 2030, phù hợp với định hướng phát triển đô thị bền vững. Phương án thay thế các tuyến xe buýt điện cũng thực hiện theo phương án đấu thầu.
Thành phố đã triển khai tổ chức đấu thầu 102/109 tuyến được hỗ trợ kinh phí hoạt động và đang triển khai đấu thầu 7 tuyến còn lại trong năm nay. Công tác đấu thầu đã tiết kiệm cho ngân sách khá lớn: Năm 2025 thông qua kết quả đấu thầu 37 tuyến đã tiết kiệm 138 tỷ đồng, dự kiến năm nay thông qua kết quả đấu thầu 26 tuyến sẽ tiết kiệm cho ngân sách 363 tỷ đồng.
Nhằm triển khai chủ trương xanh hóa giao thông, TPHCM đang tăng tốc đầu tư hạ tầng phục vụ giao thông điện. Sở Xây dựng cho biết đã rà soát công suất điện theo từng khu vực để bố trí hệ thống trạm sạc phù hợp. Không chỉ dành riêng cho xe buýt mà đối với ô tô điện, hiện toàn thành phố có khoảng 1.000 trạm sạc; riêng hệ thống V-Green vận hành khoảng 900 trạm với hơn 9.400 trụ sạc và gần 14.800 cổng sạc.
Tuy nhiên, so với tiêu chuẩn quốc tế, hạ tầng này vẫn chưa đáp ứng nhu cầu, do đó thành phố dự kiến bổ sung ít nhất 1.500 trụ sạc nhanh trong thời gian tới. TPHCM cũng đang khai thác quỹ đất tại 19 bến bãi xe buýt, với tổng diện tích gần 110.000m2, để đầu tư trạm sạc. Các trụ sạc dự kiến sử dụng chuẩn CCS2, tích hợp phần mềm mở, ưu tiên phục vụ xe buýt điện vào ban đêm và chia sẻ cho nhiều loại phương tiện.
Chật vật thanh lý xe buýt cũ
Ông Phùng Đăng Hải, Giám đốc HTX vận tải Quyết Thắng, cho biết, thời “huy hoàng” giai đoạn 2014-2015, HTX có 8 tuyến xe buýt với 200 xe, phần nhiều là xe chạy dầu. Bước sang năm 2017, các xã viên của HTX từng bước chuyển đổi qua xe CNG, với mức đầu tư cho CNG là 2,7 tỷ đồng/xe. Xã viên bỏ 1/3 tương đương 900 triệu đồng, ngân hàng cho vay 2/3 còn lại.
Hiện nay sau đấu thầu, HTX không còn trúng thầu bất cứ tuyến xe buýt nào vì giá bỏ thầu quá thấp, không đủ duy trì hoạt động. HTX đang làm thủ tục giải thể, thanh lý 140 xe. Tuy nhiên việc thanh lý rất khó khăn do không tìm được đầu ra. Giá xe thanh lý chỉ khoảng 100-110 triệu đồng/chiếc, xe mới chạy khoảng 8-9 năm trong khi vòng đời của xe tới 20 năm. Bán xe về các địa phương khác, xe chạy bằng dầu diezel thì dễ, còn xe chạy bằng CNG thì rất khó vì ít nơi sử dụng nhiên liệu này.
Đến nay, khoản vay ngân hàng các xã viên đã trả xong nhưng còn khoản tự đầu tư 900 triệu đồng thì gần như không thể thu hồi vốn. Nhiều lái xe, nhân viên bán vé đã "đầu quân" cho Futa Bus Lines và VinBus…
