Đình công do phải chịu đựng quá sức của người lao động

Hôm qua, 4-5, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đã nghe báo cáo giám sát của Ủy ban Các vấn đề xã hội về tình hình đình công. Báo cáo này cũng sẽ được trình ra Quốc hội tại kỳ họp thứ 9 sắp tới. Cùng ngày, UBTVQH đã nghe các báo cáo giám sát về thực hiện Pháp lệnh dân quân tự vệ, Pháp lệnh về lực lượng dự bị động viên; giám sát về thực hiện pháp luật về người cao tuổi, người tàn tật; cho ý kiến vào dự án Luật Điện ảnh và việc chuẩn bị kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XI.

• Chịu đựng quá sức, công nhân buộc phải đình công!

Ông Lê Văn Diêu, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội cho biết, từ khi Bộ luật Lao động có hiệu lực (1995) đến nay, cả nước đã xảy ra 1.171 cuộc đình công, bình quân 98 cuộc/năm. Và điều đáng nói là các cuộc đình công đều không tuân thủ pháp luật lao động, tự phát, không do công đoàn khởi xướng và lãnh đạo.

Qua đợt nghiên cứu, khảo sát thực tế vừa qua, Ủy ban Các vấn đề xã hội nhận xét: “Hầu hết các cuộc đình công đều xuất phát từ sự chịu đựng quá sức của người lao động đối với việc trả lương quá thấp, điều kiện làm việc, điều kiện sống không bảo đảm mức tối thiểu, chi trả chế độ phụ cấp, thưởng, nghỉ phép, nghỉ lễ không sòng phẳng. Người lao động không còn cách nào khác hơn là đình công”.

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới đình công. Trong đó, về phía người sử dụng lao động, nhiều vi phạm pháp luật công khai, kéo dài nhưng không được xử lý, chẳng hạn như về hợp đồng lao động: ở Bình Dương 19% lao động chưa được ký hợp đồng bằng văn bản, trong khi ở Bắc Ninh chỉ có 44,03% người lao động được ký hợp đồng. Thời gian làm việc của người lao động cũng bị kéo dài trái pháp luật, có doanh nghiệp công nhân phải làm thêm 4 - 5 giờ/ngày (trong thời gian mùa vụ), trên 300 giờ/năm. Đa số doanh nghiệp được khảo sát chưa có thỏa ước lao động tập thể, chỉ có 10% doanh nghiệp xây dựng thang lương, bảng lương, trong khi các doanh nghiệp cũng không “mặn mà” với việc thành lập tổ chức công đoàn cơ sở. Quản lý lao động lại quá hà khắc, có nơi còn có thẻ theo dõi số lần đi… nhà vệ sinh trong ca! Trong khi đó, phía người lao động đa số là trẻ, trình độ học vấn chưa cao, chưa có ý thức tổ chức, chưa coi công đoàn là người đại diện của mình. Một số người còn bị kẻ xấu kích động, có hành vi quá khích.

• Tăng lương tối thiểu vẫn “vấp”

Đợt đình công được coi là lớn nhất từ trước tới nay là từ 28-12-2005 đến 24-3-2006. Trong thời gian này, cả nước đã xảy ra 201 cuộc đình công, riêng 3 địa phương TPHCM, Bình Dương và Đồng Nai xảy ra 193 cuộc. Ủy ban Các vấn đề xã hội cho rằng, nguyên nhân chủ yếu của đợt đình công này là do thu nhập người lao động còn thấp do lương tối thiểu trong khu vực FDI chậm được điều chỉnh.

Từ năm 1999 đến năm 2005, giá tiêu dùng tăng khoảng 25% nhưng lương khu vực FDI không hề thay đổi: ở TPHCM, lương tối thiểu khu vực FDI là 626.000 đồng/tháng trên địa bàn quận và 556.000 đồng/tháng trên địa bàn huyện. Sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 03 ngày 6-1-2006 điều chỉnh lương tối thiểu khu vực FDI đã phần nào đáp ứng được nguyện vọng tăng lương của người lao động.

Nhưng theo Ủy ban Các vấn đề xã hội, do chưa chuẩn bị kỹ nên đã “vấp” phải một số khó khăn, bất cập. Việc điều chỉnh lương tính từ đầu năm 2006, trong khi hợp đồng lao động năm 2006 đều được ký kết từ năm 2005 nên gây khó khăn về tài chính cho doanh nghiệp. Trong khi đó, người lao động cũng bị động. Hệ thống thang bảng lương chưa có nên không ít doanh nghiệp điều chỉnh tiền lương chưa thật hợp lý. Nhiều doanh nghiệp sau khi điều chỉnh lương lại giảm bớt các khoản phụ cấp khác nên thực chất thu nhập của người lao động có tăng nhưng không được tăng bao nhiêu.

Trong bối cảnh như vậy, dự báo thời gian tới đình công có thể còn tiếp tục diễn ra phức tạp. Đa số thành viên UBTVQH thống nhất với các kiến nghị mà Ủy ban Các vấn đề xã hội đưa ra. Đó là cần đẩy mạnh tuyên truyền, triển khai thực hiện pháp luật về lao động. “Cần cho người lao động học về Bộ luật Lao động khi họ bắt đầu đi học nghề” - ông Lê Văn Diêu nói.

Đồng thời, phải tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật lao động, đi liền với rà soát để ban hành đầy đủ hướng dẫn của Bộ luật Lao động. Về lâu dài, vấn đề lương tối thiểu phải được nghiên cứu, tiến tới sự bình đẳng, thống nhất trong các doanh nghiệp. Ủy ban Các vấn đề xã hội cũng nhấn mạnh tới việc phát triển và củng cố công đoàn tại các doanh nghiệp FDI và các doanh nghiệp khác, nâng cao vai trò của công đoàn và hệ thống chính trị ở cơ sở.

BẢO MINH