Tiến trình tan rã Liên bang Nam Tư đang ở vào giai đoạn cuối. Quốc hội Montenegro thuộc thành phần “liên bang” Serbia-Montenegro đã quyết định lá cờ mới, quốc ca mới và chọn ngày 21-5 làm ngày bỏ phiếu cho cuộc trưng cầu dân ý quyết định độc lập hoàn toàn.
Được thành lập năm 2003, Serbia-Montenegro thực chất là một liên bang lỏng lẻo. Hai nước thành viên Serbia và Montenegro có chính phủ riêng, hải quan riêng và đồng tiền riêng, chỉ còn chung quân đội. Lúc đó, lẽ ra Montenegro cũng có thể độc lập nhưng dưới sức ép của EU, Montenegro miễn cưỡng “đi theo” Serbia. EU không muốn gánh vác thêm trách nhiệm với một nước nhỏ và nghèo như Montenegro khi tách hẳn khỏi Serbia.
Trong suốt các cuộc chiến tranh huynh đệ tương tàn giữa Serbia với các nước cựu thành viên Nam Tư vào những năm 1990, Montenegro luôn luôn bên cạnh Serbia. Thế rồi, phong trào đòi độc lập của Montenegro bắt đầu năm 1998 với việc Thủ tướng Montenegro Milo Djukanovic tuyên bố không còn là đồng minh với Tổng thống Serbia Slobodan Milosevic.
Từ đó, Montenegro luôn nhấn mạnh rằng nước này từng độc lập từ năm 1878 tới năm 1918 và chỉ sáp nhập vào Nam Tư sau Chiến tranh thế giới thứ I. Một thực tế là đại đa số dân Montenegro có cùng ngôn ngữ và tôn giáo với người anh em Serbia. Hầu hết thế hệ người lớn tuổi tại Montenegro đều ủng hộ duy trì liên bang Serbia-Montenegro nhưng giới trẻ thì ủng hộ độc lập.
Theo cuộc thăm dò mới nhất, có 52% cử tri ủng hộ Montenegro độc lập. Thế nhưng hiện có gần 20% cử tri cho biết họ chưa quyết định lá phiếu của mình. Theo điều kiện do EU đưa ra, để Montenegro độc lập hoàn toàn, cuộc trưng cầu ngày 21-5 phải có 50% cử tri đi bỏ phiếu và kết quả phải có 55% tán thành.
Cuộc trưng cầu dân ý diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Montenegro xuống dốc và Thủ tướng Djukanovic (thuộc đảng Dân chủ xã hội- DPS) bị các đảng đối lập tố cáo dính líu đến nhiều vụ tham nhũng, kể cả các nhóm tội phạm có tổ chức. Các đảng đối lập thân Serbia còn gửi thư cho đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của EU, ông Havier Solana yêu cầu EU ngừng cuộc trưng cầu dân ý ngày 21-5 với lý do Thủ tướng Djukanovic bắt bớ và cản trở nhiều nhà hoạt động của các đảng đối lập. Thủ tướng Djukanovic thì cáo buộc chính phủ Serbia thông qua các đảng đối lập ở Montenegro can thiệp vào tình hình Montenegro.
Như vậy, Liên bang Nam Tư hùng mạnh ngày nào giờ đây đang tiến tới tan rã hoàn toàn thành 6 nước: Serbia, Montenegro, Slovenia, Croatia, Bosnia và Macedonia. Đó là chưa kể tỉnh Kosovo thuộc Serbia cũng đang có chiều hướng trở thành quốc gia độc lập.
VŨ MINH
(Theo New York Times)
