Cũng trong ngày 4-4, Iran đã cho phép các tàu vận chuyển hàng hóa thiết yếu và viện trợ nhân đạo đi qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh tuyến vận tải chiến lược này bị hạn chế nghiêm trọng do xung đột với Mỹ và Israel.
Đích nhắm Petrodollar
Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran và một số nguồn tin quốc tế cho biết quyết định trên được đưa ra nhằm duy trì dòng chảy tối thiểu của hàng hóa thiết yếu. Giới quan sát nhận định, Iran đang tìm cách cân bằng giữa gây sức ép chiến lược và tránh làm gián đoạn hoàn toàn dòng chảy thương mại quốc tế khi xung đột tiếp tục tác động mạnh tới thị trường năng lượng toàn cầu.
Cùng với đó, Iran đã chính thức triển khai cơ chế thu phí quá cảnh và thanh toán dầu mỏ bằng các đồng ngoại tệ thay thế như nhân dân tệ (NDT) đối với các tàu vận tải muốn băng qua eo biển Hormuz.
Theo Bloomberg ngày 5-4, IRGC yêu cầu các tàu phải trả phí (mức phí ban đầu được cho là khoảng 1 USD/thùng dầu thô) như một điều kiện để được phép đi qua eo biển. Các chủ tàu buộc phải cung cấp đầy đủ thông tin về hành trình và hàng hóa thông qua các bên trung gian có liên hệ với IRGC, trước khi tiến hành đàm phán điều kiện di chuyển. Các khoản thanh toán này không chỉ thực hiện bằng tiền tệ truyền thống mà còn bằng NDT hoặc stablecoin.
Với khoảng 20% sản lượng dầu thô và khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu đi qua tuyến hải hành này, động thái của Tehran đang gây áp lực lên hệ thống Petrodollar - vốn là nền tảng duy trì vị thế thống trị của đồng USD suốt hơn nửa thế kỷ qua. Theo các chuyên gia từ công ty tư vấn kinh tế độc lập hàng đầu thế giới Oxford Economics (Anh), nếu các quốc gia châu Âu nhượng bộ để bảo vệ nền kinh tế đang bên bờ vực suy thoái, vai trò của USD trong hệ thống tài chính quốc tế sẽ bị suy giảm đáng kể.
Liên minh rạn nứt
Bên cạnh đó, theo tạp chí Fortune, Tehran đã thiết lập một hệ thống luồng xanh ưu tiên cho dầu vận chuyển sang Trung Quốc, quốc gia hiện tiêu thụ hơn 80% sản lượng xuất khẩu của Iran. Bộ chỉ huy quân sự Iran cho biết nước này sẽ cho phép tàu thuyền của Iraq đi qua eo biển Hormuz.
Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), hiện đang là thời điểm gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu. Hệ quả là giá dầu Brent trong vài ngày qua đã xác lập mức cao kỷ lục, vượt ngưỡng 140 USD/thùng. Tại Mỹ, giá xăng đã tăng liên tục 5 cent - 10 cent/gallon mỗi ngày, gây áp lực lạm phát đè nặng lên chính Washington.
Giới quan sát tại Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council) nhận định, việc Iran áp đặt các cơ chế thanh toán mới và kiểm soát nguồn cung chọn lọc đang tạo ra những rạn nứt chưa từng có trong hệ thống liên minh của Mỹ. Trong khi Mỹ kiên định với chính sách cứng rắn, nhiều đồng minh tại châu Âu và Đông Á, vốn dĩ phụ thuộc nặng nề vào năng lượng Trung Đông, đang bắt đầu có những bước đi riêng rẽ với Iran để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
Theo giới chuyên gia, Iran đang tận dụng lợi thế địa lý để thực hiện điều mà các cường quốc mới nổi luôn khao khát, đó là tách rời năng lượng khỏi sự kiểm soát của Mỹ.
