Nghi lễ diễn ra với hoạt động tảo bộ, rước sắc qua 5 di tích gồm đền thờ Quan Công, Chùa Bà, miễu Bà Hỏa, miễu thần Hoàng làng, miễu song thần Hổ. Các đoàn người trong trang phục lễ hội tái hiện hình ảnh tiều phu, nông dân, mục đồng, ngư dân, cùng khiêng lễ, rước kiệu qua các tuyến đường làng, tạo không khí trang nghiêm, thể hiện tinh thần hiếu lễ, đoàn kết của cư dân Nước Mặn.
Theo ban tổ chức, Cảng thị Nước Mặn phát triển rực rỡ từ thế kỷ XVI đến XVIII. Khoảng năm 1610, thương nhân Phúc Kiến (Trung Quốc) đến giao thương, sinh sống cùng cư dân Việt, hình thành đô thị cổ sầm uất, mở rộng ra vùng Tuy Phước, An Nhơn và Quy Nhơn. Chùa Bà được xây dựng trong giai đoạn này. Trải qua thời gian, cảng thị dần bồi lấp, Chùa Bà lùi sâu vào đất liền thuộc làng An Hòa, song giá trị văn hóa vẫn được gìn giữ.
Ông Võ Xuân Lan (74 tuổi, làng An Hòa) cho biết, qua biến thiên lịch sử, Cảng thị Nước Mặn bị bồi lấp, dấu tích không còn nhiều. Về sau, người dân đào được hiện vật neo tàu của thương cảng xưa tại khu vực Chùa Bà.
“Mặc dù Cảng thị Nước Mặn không còn, nhưng văn hóa vẫn được người dân lưu giữ qua lễ hội Chùa Bà – Cảng thị Nước Mặn. Những năm gần đây, lễ hội được tổ chức quy mô lớn, thu hút người dân nhiều tỉnh Nam Trung bộ và cả nước tham gia”, ông Lan chia sẻ.
Sau nghi lễ, người dân và du khách trải nghiệm các hoạt động văn hóa dân gian như tuồng cổ, võ thuật, bài chòi, múa lân - sư - rồng và trò chơi truyền thống.
Ông Lê Anh Duy, Phó Chủ tịch UBND xã Tuy Phước Bắc, cho biết, tháng 8-2023, lễ hội Chùa Bà - Cảng thị Nước Mặn được Bộ VH-TT-DL công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Địa phương đã quy hoạch phát triển lễ hội thành sản phẩm văn hóa du lịch đặc trưng, thu hút đông đảo du khách.
Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục tôn tạo, phục dựng các di tích, di chỉ Cảng thị Nước Mặn để bảo tồn và phát huy giá trị đặc sắc này.
>>> Một số hình ảnh PV Báo SGGP ghi nhận tại lễ hội: