1. Trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt, tết là hành trình trở về. Đó là bữa cơm chiều 30 tết, là mùi khói bếp, là tiếng nói cười đủ đầy của các thành viên trong gia đình sau một năm mưu sinh xa cách. Chính vì vậy, với không ít người, việc không về quê ăn tết từng được xem là điều “không trọn vẹn”.
Thế nhưng, trong đời sống đương đại, khi nhịp sống đô thị ngày càng nhanh, cách người trẻ cảm nhận và thực hành Tết cũng trở nên đa dạng hơn. Có người trẻ quan niệm: gia đình là sự kết nối và chăm sóc nhau suốt bốn mùa, không chỉ gói gọn trong vài ngày đầu năm. Với họ, tết là khoảng thời gian nghỉ ngơi, dành cho bản thân sau một năm dài làm việc. Có người chọn một chuyến đi “chữa lành”, tìm lại sự cân bằng tinh thần. Có người vừa ra trường, mới bắt đầu sự nghiệp, tết lại là những ngày làm thêm để tích lũy chi phí và kinh nghiệm cho năm mới. Cũng có những người, sau nhiều năm bôn ba, khi không còn trẻ nhưng chưa đến tuổi già, lại thấm thía sâu sắc một điều giản dị: “Tết là nhà”. Những trải nghiệm khác nhau ấy cho thấy tết không mất đi, mà đang được nhìn nhận theo nhiều cách mới. Có những giá trị là bất biến, nhưng khi đặt trong mỗi hoàn cảnh, mỗi thời điểm, lại biểu hiện bằng những cách khác nhau.
Ở góc nhìn văn hóa - xã hội, TS Bùi Việt Thành, giảng viên khoa Văn hóa học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM - Đại học Quốc gia TPHCM, cho rằng, tết cổ truyền của người Việt gắn liền với hoạt động sum vầy bên bữa cơm gia đình, đặc biệt là chiều 30 tết. Đây là sinh hoạt mang tính truyền thống, có độ bền vững cao, nên dù trong hoàn cảnh khó khăn, tâm lý của nhiều người vẫn cố gắng sắp xếp để có thể trở về, để không bị “lạc tết”.
2. Tuy nhiên, đời sống xã hội ngày nay đã có nhiều thay đổi. Khoảng cách địa lý không còn là rào cản lớn như trước, khi các phương tiện giao thông và công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ. Việc kết nối, hàn huyên giữa các thành viên trong gia đình không còn phụ thuộc hoàn toàn vào vài ngày tết, mà diễn ra thường xuyên thông qua các nền tảng mạng xã hội.
TS Bùi Việt Thành nhận xét, giới trẻ hiện nay, đặc biệt là thị dân trẻ, có xu hướng đưa ra những lựa chọn đầy lý tính. Người có điều kiện kinh tế, công việc ổn định thường dành thời gian tết để đi du lịch, nghỉ ngơi sau một năm làm việc. Người chưa có điều kiện thì tranh thủ làm thêm, tìm kiếm công việc thời vụ để tích cóp cho năm mới. Dù lựa chọn thế nào, sự kết nối với gia đình vẫn được duy trì thông qua các kênh liên lạc hiện đại. “Người trẻ không né tết cổ truyền, mà sắp xếp để vừa có thể nghỉ ngơi, vừa đáp ứng nhu cầu cá nhân. Có năm đi, có năm ở nhà ăn tết cùng gia đình. Điều đó là hết sức bình thường”.
Từ góc độ xã hội, việc người trẻ đi du lịch hay làm thêm vào dịp tết không làm đứt gãy các mối quan hệ gia đình, cũng không làm phai nhạt giá trị tết truyền thống. Ngược lại, những trải nghiệm ấy có thể giúp họ nhìn rõ hơn trách nhiệm của bản thân đối với gia đình và xã hội. Theo TS Bùi Việt Thành, nên khuyến khích người trẻ đi ra bên ngoài để trải nghiệm thực tiễn, “để nhìn, sờ, ngửi và nghe” cuộc sống, từ đó tự điều chỉnh và trưởng thành. Sự kết nối với truyền thống vẫn có thể được duy trì bằng nhiều hình thức, dù trực tiếp hay thông qua mạng xã hội đều đáng trân trọng.
Ở chiều sâu hơn, tết không chỉ là không gian địa lý - thành phố hay miền quê, mà là trạng thái tinh thần. Đó là cảm giác được trở về, được nghỉ ngơi, được yêu thương và được sẻ chia. Khi xã hội vận động, tết cũng có những chuyển động phù hợp. Điều quan trọng không phải là áp đặt hay phán xét lựa chọn của người trẻ, mà là sự tin tưởng, đồng hành của gia đình và cộng đồng. Bởi sau tất cả, dù tết ở thành phố hay tết về miền quê, thì tết vẫn là mái ấm - nơi những giá trị truyền thống được gìn giữ, tiếp nối và lan tỏa theo cách của mỗi thế hệ.
