Làm chủ công nghệ để nâng cao giá trị nông sản

Từ quản lý thủ công đến quản trị số

Tại tọa đàm, câu chuyện về người nông dân chuyên nghiệp không chỉ được nhìn từ góc độ chính sách mà được minh chứng bằng nhiều mô hình sản xuất hiệu quả.

Đơn cử, ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Cà phê Bích Thao (tỉnh Sơn La), cho biết, HTX được thành lập năm 2017 chỉ với 11 thành viên. Đến nay, HTX đã liên kết khoảng 800 hộ dân, xây dựng được vùng nguyên liệu gần 2.000ha. Theo ông Thao, thay đổi lớn nhất không nằm ở quy mô mà ở tư duy sản xuất.

Người trồng cà phê trước đây chủ yếu quan tâm sản lượng, phụ thuộc thương lái, thì nay tổ chức sản xuất theo chuỗi, từ hướng dẫn thu hái quả chín, áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, sử dụng giống mới đến chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và đưa sản phẩm lên các nền tảng số. Một điển hình khác là HTX Nông nghiệp xanh 26-3 (tỉnh Sơn La).

Theo bà Hoàng Thị Thắm, Phó Giám đốc HTX, những nữ nông dân ở đây đã theo đuổi mô hình “chuyển đổi kép” kết hợp chuyển đổi xanh với chuyển đổi số. HTX này tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và bã nấm để sản xuất phân hữu cơ, triển khai mô hình “Trạm xanh”; ứng dụng các công cụ quản trị số để theo dõi hoạt động sản xuất, kinh doanh theo thời gian thực.

Tại TPHCM, Lâm Đồng, Tây Ninh, Đồng Tháp…, nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi số cũng đang cho thấy hình ảnh người nông dân chuyên nghiệp dần hình thành nhờ công nghệ và quản trị hiện đại. HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc (phường Long Trường, TPHCM) đã xây dựng mô hình sản xuất rau thủy canh ứng dụng công nghệ Israel với hệ thống cảm biến theo dõi nhiệt độ, độ ẩm, pH, EC… hoàn toàn chỉ bằng điện thoại.

Ông Lâm Ngọc Tuấn, Giám đốc HTX cho biết, chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người quản lý có thể theo dõi toàn bộ nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, pH, EC của từng khu nhà màng, hoàn toàn tự động. Mọi quy trình sản xuất được số hóa, sản phẩm truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và tiêu thụ qua hệ thống siêu thị, trường học, bếp ăn tập thể.

Từ người trực tiếp canh tác, nông dân trở thành người vận hành hệ thống sản xuất dựa trên dữ liệu. Ở quy mô doanh nghiệp, Công ty cổ phần Nông nghiệp U&I (Unifarm) do ông Phạm Quốc Liêm điều hành, là minh chứng cho mô hình nông nghiệp công nghệ cao, ứng dụng hệ thống cảm biến, tưới tự động, quản lý sản xuất bằng dữ liệu, nghiên cứu giống mới, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc.

Doanh nghiệp này hiện phát triển hơn 411ha chuối tại Khu Nông nghiệp công nghệ cao An Thái (xã Phước Thành, TPHCM) và chuyển giao kỹ thuật, giống cùng quy trình sản xuất cho nông dân liên kết với hàng ngàn hécta chuối tại TPHCM, Đồng Nai...

Nâng cao giá trị gia tăng

Theo ông Cao Minh Tuấn, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia, nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mạnh từ mục tiêu tăng sản lượng sang nâng cao giá trị gia tăng, từ quản lý thủ công sang quản trị số.

Ông Cao Minh Tuấn cho rằng, người nông dân chuyên nghiệp phải được hình thành trên 3 trụ cột là tư duy mới, cách làm mới và giá trị mới. Họ không chỉ sản xuất giỏi mà còn phải am hiểu thị trường, làm chủ khoa học công nghệ, tuân thủ các tiêu chuẩn sản xuất, tham gia hợp tác xã và chuỗi giá trị. Bên cạnh đó là 4 nhóm năng lực gồm: năng lực nghề nghiệp, quản trị kinh tế, liên kết và năng lực số.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (trước đây) chia sẻ: "Người nông dân chuyên nghiệp không phải là đích đến cuối cùng mà là một quá trình không ngừng đổi mới. Chuyên nghiệp hôm nay sẽ khác chuyên nghiệp của ngày mai khi khoa học công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo liên tục phát triển".

Từ câu chuyện cà phê Arabica Sơn La, ông Lê Minh Hoan cho rằng, nông sản muốn nâng cao giá trị phải biết kể câu chuyện của mình. Độ cao, khí hậu, địa hình, văn hóa bản địa và cộng đồng người sản xuất đều có thể trở thành giá trị khác biệt. “Người ta không chỉ mua sản phẩm mà còn mua câu chuyện của sản phẩm”, ông Lê Minh Hoan nói và cho rằng chính sự khác biệt sẽ tạo nên giá trị bền vững cho nông sản Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.