Dọc các cung đường ven biển phường Mũi Né (tỉnh Lâm Đồng), du khách dễ dàng bắt gặp hình ảnh những mái nhà thấp thoáng trong làn khói trắng nghi ngút, hàng ngàn vỉ cá cơm hấp nằm san sát dưới nắng, phủ kín cả khoảng sân rộng. Mùi cá biển quyện với mùi khói tạo nên thứ hương vị rất riêng của làng chài miền biển.
Từ tháng 4 đến khoảng tháng 11 hàng năm, đàn ông đi biển đánh bắt thì phụ nữ ở các làng chài ven biển Mũi Né tất bật tại các lò hấp cá cơm.
Khoảng 6 giờ sáng, tại bãi sau biển Mũi Né, những chiếc thúng đầy ắp cá cơm tươi vừa cập bờ, lập tức được các lao động nữ gánh về các xe tải để đưa về các lò hấp. Xe của các cơ sở chế biến cũng đã chờ sẵn để thu mua. Trong không khí rộn ràng ấy, từng công đoạn diễn ra liên tục.
Bà Nguyễn Thị Ba, chủ một lò hấp cá cơm lâu năm ở Mũi Né, cho biết cá cơm sau khi đưa vào bờ phải được hấp ngay để giữ độ tươi. Cá được rửa sạch, trải đều lên các vỉ lưới rồi đưa vào nồi hấp trước khi đem phơi nắng. Khâu nào cũng cần nhanh nhưng phải nhẹ tay, làm mạnh cá bị nát sẽ không đạt chuẩn.
Nặng nhọc nhất là công đoạn hấp cá. Những người đàn ông khỏe mạnh sẽ khiêng một lúc nhiều vỉ cá đưa vào nồi hấp. Sau khi cá chín, từng xe vỉ nóng hổi lại được đẩy ra sân phơi.
Giữa cái nắng gắt miền biển, người thợ làng biển cặm cụi trở cá liên tục để cá khô đều, giữ được màu trắng đẹp và mùi thơm đặc trưng. Phải có nắng tốt, cá mới đạt độ khô chuẩn và đẹp.
Hiện nghề cá cơm hấp tập trung chủ yếu tại các phường Mũi Né với khoảng 40-50 cơ sở hoạt động theo mùa vụ. Trung bình mỗi ngày, một cơ sở có thể sơ chế từ 4-10 tấn cá tươi. Sau sơ chế, cá cơm khô được đóng thùng chuyển đi nhiều nơi. Một phần tiêu thụ trong nước, phần khác xuất khẩu.
Cá cơm hấp thành phẩm có giá dao động từ 60.000-80.000 đồng/kg, giúp nhiều cơ sở và lao động địa phương có nguồn thu nhập khá ổn định trong mùa biển thuận lợi.
Với những phụ nữ miền biển, mùa cá cơm không chỉ là mùa mưu sinh mà còn là cơ hội để tích góp cho cả năm. Nhiều lao động cho biết vào cao điểm mùa cá, thu nhập mỗi ngày có thể đạt vài trăm ngàn đồng, cao hơn nhiều nghề thời vụ khác ở địa phương.
Ông Trần Hải Anh, Phó Chủ tịch UBND phường Mũi Né, cho biết, nhờ cá cơm được mùa, giá bán ổn định nên bà con rất phấn khởi. Tuy nhiên, qua kiểm tra, địa phương phát hiện một số cơ sở chế biến chưa đảm bảo các quy định về môi trường nên đã hướng dẫn khắc phục, chấn chỉnh nhằm hướng đến sản xuất lâu dài, bền vững.