Một bộ sách giáo khoa thống nhất - những yêu cầu đặt ra - Bài 2: Chạy nước rút cho năm học 2026-2027

Trọng yếu là giáo viên

Cô Nguyễn Thị Hương, Trưởng bộ môn Ngữ văn, Trường THPT Quỳnh Lưu 2 (tỉnh Nghệ An), cho rằng, dù mục tiêu về kiến thức, kỹ năng cho học sinh không thay đổi so với khi triển khai nhiều bộ SGK, nhưng giáo viên cần được tập huấn chuyên sâu để hiểu cách tiếp cận cũng như khai thác ngữ liệu của bộ SGK “Kết nối tri thức với cuộc sống”, nhất là với các địa phương, trường học chưa dạy học bộ sách này. Kế hoạch tập huấn cần triển khai sớm để giáo viên có thời gian nghiên cứu, chủ động triển khai thực hiện.

Tại tỉnh Tuyên Quang, sau khi Bộ GD-ĐT quyết định lựa chọn bộ sách thống nhất toàn quốc, Sở GD-ĐT tỉnh đã có văn bản yêu cầu các trường phổ thông thông tin cho phụ huynh, học sinh và giáo viên. Thầy Phan Trường Giang, Hiệu trưởng Trường THCS-THPT Thượng Lâm (tỉnh Tuyên Quang), cho biết, hiện giáo viên của trường đã chủ động tìm hiểu bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” để tới đây khi sở tổ chức tập huấn sẽ nắm bắt đầy đủ nội dung triển khai.

Theo ông, việc tập huấn chuyên sâu giúp giáo viên nắm bắt cấu trúc, tinh thần triển khai ngữ liệu của bộ sách, chứ không phải học lại từng đơn vị kiến thức. Các thầy, cô vẫn đóng vai trò chủ động, quyết định hiệu quả triển khai chương trình giáo dục.

Trong khi đó, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Văn Thoại (TP Đà Nẵng) Lê Mạnh Tấn lưu ý, trước khi triển khai tập huấn, nội dung sách phải bảo đảm tính chính xác tuyệt đối về mặt khoa học, được cập nhật, tiệm cận tri thức mới, tránh tình trạng lạc hậu ngay khi vừa đưa vào sử dụng.

Bên cạnh đó, sách cần có cấu trúc logic, nhất quán giữa các lớp học và môn học; hình thức trình bày khoa học, sinh động, phù hợp tâm lý lứa tuổi học sinh; ngôn ngữ rõ ràng, dễ tiếp cận. Nội dung tập huấn nên tập trung vào các kiến thức, kỹ năng cốt lõi mà học sinh cần đạt được theo yêu cầu của chương trình, nhưng cũng bảo đảm tính mở, tạo không gian cho giáo viên linh hoạt lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp với điều kiện thực tế và từng đối tượng học sinh.

Song song với hình thức tập huấn trực tiếp, cơ quan quản lý cần xây dựng thêm video hướng dẫn, mô phỏng bài giảng giúp giáo viên chủ động nghiên cứu, học tập mọi nơi, mọi lúc, qua đó nâng cao hiệu quả triển khai bộ sách, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Nhiều giáo viên đề xuất, nội dung tập huấn SGK cần theo hướng nghiên cứu bài học, thông qua một tiết dạy cụ thể để thấy rõ sách được triển khai thế nào trong thực tế; cho phép giáo viên linh hoạt điều chỉnh, thêm/bớt nội dung phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh, bảo đảm yêu cầu cá nhân hóa giảng dạy.

Hoàn thiện chương trình giáo dục phổ thông

Ngoài việc ổn định dạy học theo một bộ SGK thống nhất, các nhà giáo kỳ vọng việc chuyển đổi chủ trương về sử dụng SGK sẽ góp phần hoàn thiện, nâng cao hiệu quả triển khai chương trình giáo dục phổ thông. Thầy Hồ Tuấn Anh, Hiệu trưởng Trường THCS Quỳnh Phương (tỉnh Nghệ An) nêu ý kiến: “Cái khó của các trường THCS hiện nay không phải là sử dụng bộ SGK nào mà là lúng túng khi triển khai các môn tích hợp”.

Nhà giáo này đề nghị tách môn Khoa học tự nhiên thành ba môn Vật lý, Hóa học, Sinh học; tách môn Lịch sử - Địa lý thành hai môn Lịch sử, Địa lý; tách môn Nghệ thuật thành hai môn Âm nhạc, Mỹ thuật. Bởi, các môn Khoa học tự nhiên, Lịch sử - Địa lý, Nghệ thuật hiện nay chưa đúng với tinh thần môn học tích hợp mà chỉ là tập hợp nhiều môn học độc lập vào một cuốn sách, trong khi nhiều nơi giáo viên vẫn dạy học theo từng phân môn riêng lẻ.

Khi chuyển qua cấp THPT, các môn tích hợp lại tách thành các môn học độc lập khiến việc nhập - tách môn học trở nên rối rắm, thiếu nhất quán về mục tiêu giáo dục. “Nếu không tách thì việc sử dụng một bộ SGK cũng không có nhiều ý nghĩa”, thầy Tuấn Anh bày tỏ.

Lãnh đạo Sở GD-ĐT TPHCM cho rằng, việc thống nhất triển khai một bộ SGK không đồng nghĩa với áp đặt một phương pháp dạy học đối với các cơ sở giáo dục và giáo viên, bởi Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 là chương trình mở, SGK chỉ là tài liệu cụ thể hóa các yêu cầu, không phải là khuôn mẫu cứng nhắc cho tất cả hoạt động dạy học.

Năm học 2026-2027 tới đây, Sở GD-ĐT TPHCM yêu cầu giáo viên phát huy tốt hơn nữa vai trò chủ động, sáng tạo trong tổ chức dạy học, lựa chọn phương pháp, học liệu phù hợp với từng đối tượng học sinh và điều kiện thực tế của đơn vị; không dạy học theo lối đọc - chép nội dung SGK mà cần đảm bảo phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh theo đúng định hướng đổi mới giáo dục.

Tới đây, công tác tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng bộ SGK thống nhất sẽ được các địa phương kết hợp theo hai hình thức trực tuyến và trực tiếp, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế, tránh gây áp lực không cần thiết cho giáo viên. Nội dung tập huấn tập trung vào cách tiếp cận chương trình, tổ chức dạy học theo yêu cầu, khai thác hiệu quả của SGK và các học liệu đi kèm, chứ không thay đổi chuẩn kiến thức hay yêu cầu của chương trình.