Những lễ hội dân gian xa lạ

Tại Ngày hội Văn hóa các dân tộc vùng Đông Bắc lần thứ V vừa tổ chức tại thị xã Hà Giang, 10 tỉnh trong khu vực đã đem đến các trích đoạn lễ hội truyền thống tiêu biểu. Hoạt động này đã thu hút sự quan tâm của hàng ngàn người. Song cả khán giả, người trình diễn và người làm công tác văn hóa đều không hài lòng.

  • Tiêu biểu nhưng không thật
Lễ hội “Gầu Tào” của dân tộc Mông Hà Giang được trình diễn trong không gian quá chật hẹp.

Mười trích đoạn lễ hội truyền thống được trình diễn đều là các lễ hội dân gian tiêu biểu của mỗi dân tộc ở từng địa phương: Thái Nguyên với lễ Cấp Sắc của dân tộc Tày, Hà Giang với lễ hội Gầu Tào (chơi xuân) của dân tộc Mông, Bắc Giang với lễ tế thần Nông…

Theo ông Vi Hồng Nhân, Vụ trưởng Vụ Văn hóa dân tộc- Bộ Văn hóa Thông tin:  “Các lễ hội được tổ chức đúng không gian văn hóa, qua đó giới thiệu, tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc trong vùng; động viên, khích lệ các nghệ nhân, đồng bào các dân tộc nâng cao ý thức giữ gìn và phát huy những nét đẹp văn hóa truyền thống. Đây không phải là các lễ hội đặc sắc nhất của mỗi địa phương thế nhưng qua các kỳ liên hoan, từng lễ hội dân gian tiêu biểu của mỗi dân tộc sẽ lần lượt được giới thiệu với công chúng”.

Ông Vi Hồng Nhân cũng khẳng định, qua các liên hoan văn hóa, các nghệ nhân diễn viên tham dự buộc phải sưu tầm, tập luyện nên vốn văn hóa dân gian sẽ được lưu truyền rộng rãi trong cộng đồng dân tộc.

Trong suốt thời gian tổ chức, hàng ngàn người dân của 22 dân tộc tỉnh Hà Giang đổ về Trung tâm Văn hóa Thông tin tỉnh để theo dõi các hoạt động văn hóa. Sự nồng nhiệt của khán giả đã tạo nên bầu không khí náo nhiệt, tạo hưng phấn cho các nghệ nhân và diễn viên các đoàn nghệ thuật dân gian. Tuy nhiên sự mong chờ của đông đảo khán giả đã không được đáp ứng.

Sân khấu được tổ chức ngoài trời nhưng không gian rất nhỏ hẹp (chưa đầy 50m2) tại sân TTVHTT tỉnh, nghệ nhân và diễn viên trình diễn dưới cái nắng gay gắt và tiếng ồn ào của xe cộ. Mỗi tiết mục giới hạn trong 30 phút nên nghi thức của lễ hội bắt buộc giản lược cho phù hợp. Diễn viên của các nhà văn hóa mặt hoa da phấn với những trang phục hiện đại cũng khiến các lễ hội truyền thống trở nên xa lạ. Bà Nguyễn Thị Quê, 63 tuổi, dân tộc Tày, ở xã Phương Độ huyện Vị Xuyên rất thất vọng: “Lễ hội nào cũng không giống thật, được cái văn công xinh!”.

  • Có giúp bảo tồn lễ hội truyền thống?
Trích đoạn lễ hội “Lễ tế thần Nông” của đoàn Bắc Giang.

Câu trả lời của đa số nghệ nhân và những người làm văn hóa cơ sở là: Không! Nhiều trưởng đoàn cho biết các lễ hội dân gian đem đi liên hoan đã khác rất xa, nếu không muốn nói là đã làm hỏng lễ hội gốc. Ông Mông Đông Vũ- Giám đốc Nhà Văn hóa tỉnh Thái Nguyên trao đổi: “Các lễ hội chỉ còn hơi hướng dân gian”. Cách trình diễn trích đoạn lễ hội truyền thống tại các liên hoan không có giá trị quảng bá văn hóa dân gian mà ngược lại, đã làm biến dạng lễ hội và khiến cho khán giả có cái nhìn lệch lạc về văn hóa dân tộc”. 

Nghệ nhân Nguyễn Văn Lanh, 73 tuổi, chủ lễ Lễ cấp sắc dân tộc Tày (Thái Nguyên) cho biết: “Mỗi lễ cấp sắc thật thường kéo dài từ 2-3 ngày trong không khí linh thiêng, khi biểu diễn chỉ có 30 phút, không khí lại xô bồ, ồn ào nên rất bị phân tán. Dù đạo cụ mang đầy đủ từ nhà đi nhưng không thể tạo dựng được không gian riêng của buổi lễ. Bên cạnh đó, những động tác phụ họa của các diễn viên quần chúng và tiết tấu âm nhạc cũng đã bị thay đổi cho phù hợp với sân khấu và khán giả”.

Mỗi lễ hội dân gian ở mỗi địa phương thường gắn với một yếu tố tâm linh của đồng bào. Đó là những lễ cầu mùa màng, cầu bình yên, cầu con cái… Không khí của liên hoan thực sự không phù hợp với các lễ hội.  Theo ông Lanh, “Các nghệ nhân rất tự hào tham dự các liên hoan để giới thiệu, tôn vinh văn hóa địa phương và văn hóa dân tộc.

Tuy nhiên, giới thiệu các lễ hội truyền thống phải gắn với không gian, quay nguyên bản các lễ hội chứ không nên trích đoạn. Cách bảo tồn tốt nhất là đầu tư tổ chức các lễ hội truyền thống tại đúng vùng dân tộc. Các lễ hội thật này sẽ thu hút sự quan tâm của đông đảo nhân dân. Đó cũng là cách quảng bá văn hóa truyền thống tốt nhất”.

Bài và ảnh: Bạch Liễu

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Một đời du ca

Một đời du ca

Nhạc sĩ Trần Tiến - “gã du ca” đã sống, viết nhạc và rong ruổi trên bao nhiêu cung đường trong suốt hơn 50 năm đi và hát của mình. Hành trình ấy được gói ghém trong 80 phút phim tài liệu âm nhạc Màu cỏ úa, dù chưa thể trọn vẹn nhưng cảm xúc đong đầy.

Phim

Âm nhạc

Sân khấu

Sách và cuộc sống

Trở về tuổi thơ cùng Mùa tiểu học cuối cùng

Trong khi tác phẩm Văn học Sài Gòn 1954-1975: Những chuyện bên lề (NXB Tổng hợp) đang trong quá trình đến với bạn đọc, nhà văn Lê Văn Nghĩa tiếp tục giới thiệu tác phẩm mới Mùa tiểu học cuối cùng (NXB Kim Đồng). 

Sáng tác

Chuyện trái bầu

Nhớ Bảo Thắng (1)
Nơi ấy mưa hay không
Theo từng cung cong huyền thoại
Chuyện xưa người ở trái bầu.

Mỹ thuật

Cách nhìn mới với tranh graffiti

Vùng Shibuya thuộc Tokyo, Nhật Bản, vốn được coi là “thánh địa” của giới trẻ. Các bức tường ở Shibuya trước đây phủ đầy những bức tranh graffiti của bạn trẻ trong nước và cả người nước ngoài.