Ống kính tri ân trên đỉnh 685

Giữa vách đá và mưa rừng

Trời Vị Xuyên những ngày cuối tháng 6 vẫn thất thường như suốt mấy chục năm qua: nắng đổ lửa rồi mưa trắng núi chỉ trong một buổi sáng. Nhưng với những người lính của Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, thời tiết không phải là thứ để chờ đợi, mà phải vượt qua. Trên những vách đá cheo leo của cao điểm 685, nơi từng được gọi là “lò vôi thế kỷ” trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc, họ đu dây luồn xuống từng khe núi, dò từng mét đất, tìm những đồng đội đã nằm lại nơi đây gần nửa thế kỷ.

Ống kính của nhiếp ảnh gia Giang Sơn Đông ghi lại hình ảnh một người lính treo mình giữa đai an toàn và dây thừng, một tay bám đá, một tay vẫn giữ chắc cây nhang đang cháy như mang theo cả nén tâm linh suốt chặng đường tìm về với đồng đội. Phía sau anh, từng người nối nhau qua rừng rậm, ba lô dã chiến buộc tấm tăng che mưa, đôi tay đi găng vịn từng mỏm đá trơn để không bị bỏ lại.

Giang Sơn Đông từng là một người lính. Ống kính của anh ghi lại không phải một sự kiện mà là một mệnh lệnh - mệnh lệnh không thành văn, chẳng ai ép buộc, nhưng không ai có thể chối từ. Anh chia sẻ: “Được đi cùng đoàn, ghi lại từng khoảnh khắc xúc động và thiêng liêng này, với tôi, đó là một niềm tự hào và vinh dự rất lớn”.

Có những khung hình ghi lại khoảnh khắc rất nhỏ nhưng đầy cảm xúc: đôi tay lấm đất, run run giữ giữa lòng bàn tay một mảnh di vật hoen gỉ hình lá, là tất cả những gì còn sót lại của người chiến sĩ năm xưa sau hơn bốn thập niên nằm dưới đất đá. Hay một chiếc bình tông cũ, méo mó, ám màu thời gian, đang được những người lính trong đoàn xem xét cẩn trọng như muốn tìm từ đó một phần ký ức chiến tranh.

Giữa một thế giới hình ảnh đang tràn ngập sản phẩm của trí tuệ nhân tạo (AI), Giang Sơn Đông chọn kể chuyện bằng những khuôn hình mộc mạc, không dàn dựng: những bàn tay lấm đất, những bước chân trượt trên đá ướt, ánh mắt cúi xuống dưới vành mũ tai bèo khi nhiều người cùng hợp sức bẩy từng tảng đá để dò tìm bên dưới. Với anh, trách nhiệm của người cầm máy không phải là làm cho bức ảnh đẹp hơn, mà là giữ cho nó đúng với những gì đã diễn ra và đúng với sự tôn nghiêm của từng cuộc tìm kiếm. “Tôi luôn tin rằng dù tấm ảnh còn chưa đẹp, chưa hoàn hảo, nhưng nếu chứa đựng trong đó là câu chuyện chân thật, tấm ảnh đó sẽ sống mãi”, nhiếp ảnh gia Giang Sơn Đông tâm sự.

Nghĩa tình đồng đội

Nhiếp ảnh gia Giang Sơn Đông kể câu chuyện, trên cao điểm 685, anh gặp một cựu chiến binh, người từng chiến đấu tại chiến trường này vào mùa hè năm 1984. Ông bị thương giữa lúc bom đạn dày đặc, được đưa đi cứu chữa, rồi may mắn trở về sau khói lửa, còn những đồng đội của ông thì hầu hết đã mãi mãi nằm lại chiến trường. Ký ức của ông, theo thời gian, đã có những lúc nhớ nhớ, quên quên nhưng nghĩa tình đồng đội thì vẫn còn vẹn nguyên như thuở đôi mươi họ từng sống và chiến đấu bên nhau. Giọt nước mắt ông rơi xuống hôm ấy, theo lời nhiếp ảnh gia Giang Sơn Đông: “Thấm đẫm cả nghĩa tình của tuổi đôi mươi can trường năm ấy”.

Cũng trong những ngày mưa trơn trượt ấy, đội tìm kiếm đã đưa được các Anh hùng liệt sĩ hy sinh trên cao điểm 685 và cao điểm A5 cạnh đó (gồm hai mộ đơn và một mộ tập thể) về nơi quy tập. Trong căn phòng giản dị, từng bộ hài cốt được bọc trang trọng trong lá cờ đỏ sao vàng, đặt ngay ngắn lên những chiếc tiểu phủ quốc kỳ. Tất cả những người trong gian phòng đó hoặc cúi đầu, hoặc chào theo nghi thức quân đội - những cái chào không dành cho người sống mà dành cho những anh hùng, những đồng đội đang trên đường trở về.

Những cuộc tìm kiếm ở cao điểm 685 chỉ là một phần trong hành trình lớn đang diễn ra trên cả nước. Trải qua hơn nửa thế kỷ đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế, đã có trên 1,2 triệu cán bộ, chiến sĩ và đồng bào ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân. Đến nay, vẫn còn hơn 175.000 hài cốt Anh hùng liệt sĩ cần tiếp tục được tìm kiếm, quy tập. Đó là lý do để ngày 2-4 vừa qua, tại Di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đã phát động Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Sau chuyến đi cùng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, nhiếp ảnh gia Giang Sơn Đông bày tỏ: “Điều tôi mong mỏi nhất là qua những hình ảnh từ Vị Xuyên những ngày mưa tháng 6, công chúng (đặc biệt là thế hệ trẻ) có thêm một góc nhìn về những người lính đang âm thầm làm nhiệm vụ quy tập, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Đó không chỉ đơn thuần là nhiệm vụ, những người lính hôm nay còn đang góp phần thực hiện một nghĩa cử đền ơn đáp nghĩa thiêng liêng của cả dân tộc”.