Đơn cử, khoảng 2.900 cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng không nung đang hoạt động trên cả nước với sản lượng trên 7,2 tỷ viên năm 2025 không chỉ giúp giảm khai thác đất sét, tiết kiệm đất nông nghiệp mà còn góp phần xử lý tro, xỉ, thạch cao - vốn là những “gánh nặng” môi trường lâu nay.
Bên cạnh đó, các dòng vật liệu tiết kiệm năng lượng như kính giảm truyền nhiệt, vật liệu bao che hiệu suất cao… đã bắt đầu hiện diện trong các công trình. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động tận dụng phế thải công nghiệp làm nguyên liệu sản xuất xi măng, bê tông, từng bước tiếp cận các chứng nhận xanh quốc tế.
Thực tiễn thị trường đã rục rịch chuyển động, song thể chế vẫn chưa theo kịp. Những nỗ lực từ phía doanh nghiệp, người dân vẫn mang tính tự phát, đơn lẻ, thiếu một “hệ sinh thái chính sách” đủ mạnh để lan tỏa. Chi phí đầu tư công nghệ xanh rất cao, trong khi cơ chế ưu đãi tín dụng, thuế, hỗ trợ tài chính lại chưa rõ ràng, khiến doanh nghiệp rơi vào thế “tự bơi”.
Thị trường tiêu thụ vật liệu xanh cũng chưa đủ lớn để tạo lực kéo. Một điểm nghẽn khác là hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật còn thiếu và chậm cập nhật. Khi “luật chơi” chưa rõ ràng, doanh nghiệp khó mạnh dạn đầu tư dài hạn.
Thông tin từ Bộ Xây dựng cho biết, dự kiến thông tư dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng sẽ được ban hành vào quý 4-2026. Đây có thể xem là một tín hiệu tích cực, nhưng rõ ràng, chừng đó chưa đủ để tạo "cú hích". Điều cần nhất lúc này là một hệ thống chính sách đủ mạnh và đồng bộ.
Trước hết, các cơ quan quản lý cần hoàn thiện thể chế theo hướng minh bạch, ổn định, phân định rõ trách nhiệm quản lý giữa các cấp, các ngành. Các cơ quan chức năng cũng cần sớm đưa ra các quy định, tiêu chuẩn bắt buộc chứ không chỉ là khuyến khích.
Đồng thời, các công cụ kinh tế đủ sức “kích hoạt” thị trường cần được nhanh chóng thiết kế, như: tín dụng xanh thực chất, ưu đãi thuế rõ ràng; cơ chế đặt hàng vật liệu xanh trong các dự án sử dụng ngân sách... Khi đó, ngành vật liệu xây dựng mới từng bước được "xanh hóa", thực sự tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm.
