TPHCM đang tăng tốc triển khai Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới và chuẩn bị “chào đón” Luật Phát triển đô thị.
Trong bối cảnh đặc biệt đó, kỷ niệm 100 năm ngày sinh đồng chí Trần Bạch Đằng (15-7-1926 - 15-7-2026) - nguyên Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Gia Định là dịp soi chiếu từ một cuộc đời tận hiến cho cách mạng, từ chu trình tư duy nhận thức và hành động vì sự nghiệp giải phóng miền Nam, độc lập, thống nhất, kiến thiết đất nước đến hành trình tiếp nối hôm nay.
Sinh thời, trong kháng chiến, đồng chí Trần Bạch Đằng bám sát chiến trường đô thị Sài Gòn - Gia Định. Sau ngày thống nhất đất nước, đồng chí thường xuyên đi cơ sở để nắm bắt thực tiễn đời sống của người dân, hoạt động của cơ sở sản xuất. Đồng chí từng cảnh báo, “khủng hoảng của mọi khủng hoảng” là chưa nhận thức rõ mình là ai, đang ở trong một thế giới ra sao - nghĩa là chưa xuất phát từ thực tiễn của chính mình. Bài học ấy, sau 50 năm phát triển của thành phố, qua 4 thập niên đổi mới đã được nghiệm sinh bằng một thực tiễn sống động - dữ liệu để thiết kế nên Nghị quyết số 09-NQ/TW.
Đồng chí Võ Văn Minh thắp hương tưởng nhớ đồng chí Trần Bạch Đằng. Ảnh: VIỆT DŨNG
Thực tiễn của một siêu đô thị gần 15 triệu dân, đóng góp trên 23% GDP và hơn 30% tổng thu ngân sách quốc gia, nhưng vẫn phải mặc “chiếc áo” thể chế may chung cho mọi địa phương, đã và đang có được “lời giải” ở tầm quốc gia. Nghị quyết số 09-NQ/TW đã cho phép TPHCM chủ động ban hành văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh những vấn đề phát sinh từ thực tiễn địa phương, kể cả khi Trung ương chưa có quy định.
Từ thực tiễn, đồng chí Trần Bạch Đằng luôn dám thử nghiệm và chọn đúng “cửa đột phá”. Trong thời đổi mới, đồng chí xác định phải đột phá vào cơ chế cản trở phát triển, phải “bung ra” sản xuất, phải ủng hộ những người dám nghĩ, dám làm - những khái niệm, những điểm trọng yếu mà TPHCM đang thực hiện trong cuộc vươn mình cùng cả nước hôm nay.
Những sáng kiến đổi mới mà thế hệ đồng chí Trần Bạch Đằng từng kiên trì theo đuổi, chấp nhận rủi ro để kiểm chứng bằng thực tiễn, thì hôm nay đã được ghi nhận và bảo đảm bằng pháp luật. Nghị quyết số 09-NQ/TW cho phép TPHCM chủ động thí điểm các cơ chế, chính sách mới theo hình thức thử nghiệm có kiểm soát - sandbox…; dự thảo Luật Phát triển đô thị cụ thể hóa tinh thần ấy, đưa cơ chế sandbox vào khung pháp lý ổn định, lâu dài.
Trong tư duy của đồng chí Trần Bạch Đằng, đột phá không bao giờ là mục đích tự thân. Mà từ thành quả đột phá, có tính cục bộ phải được phát triển thành thắng lợi toàn cục. Nên nếu gần 40 năm trước, những thử nghiệm của TPHCM và một số địa phương phía Nam khi được thực tiễn kiểm nghiệm là đúng, đã lan rộng thành các mô hình quản lý kinh tế mới trên phạm vi cả nước, thì ngày nay, Nghị quyết số 09-NQ/TW và dự thảo Luật Phát triển đô thị cũng được thiết kế theo đúng logic nhân rộng ấy.
Quan trọng là các cơ chế, chính sách không chỉ dành riêng cho TPHCM mà bao quát cả các thành phố trực thuộc Trung ương và các khu kinh tế đặc biệt, được thiết kế phù hợp với vai trò, tính chất và sứ mệnh của từng loại địa bàn. Qua đó, nhìn thấy con đường “từ một cửa đột phá mở ra cả trận địa” của đồng chí Trần Bạch Đằng nay được luật hóa thành một kiến trúc thể chế.
Một trong những ưu việt làm nên tầm vóc tư duy của đồng chí Trần Bạch Đằng là khả năng tổng kết thực tiễn thành lý luận, có sức sống vượt thời gian, góp phần vào kho tàng lý luận đổi mới của Đảng.
