Tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng

TPHCM hiện có khoảng 1.022 cơ sở thu mua, tái chế nhựa và phế liệu khác, nhưng hầu hết công nghệ tái chế của các cơ sở còn rất thô sơ, lạc hậu, nặng nề về thủ công. Đây chính là nguyên nhân gây lãng phí nhiên liệu, tăng sức ép cho TP trong việc đáp ứng nhu cầu về
năng lượng cho hoạt động sản xuất.

Phát triển tự phát, công nghệ lạc hậu

Ông Nguyễn Trung Việt, Trưởng phòng quản lý chất thải rắn nhấn mạnh, hàng ngày TP phải tiếp nhận hơn 6.000 tấn chất thải rắn đô thị và con số này sẽ tăng 40% trong vòng 15 năm nữa. Thế nhưng lượng chất thải này hầu hết đều được xử lý bằng phương pháp chôn lấp tại các bãi chôn lấp thuộc quận Bình Tân, Củ Chi.

Các bãi này mặc dù được đầu tư công nghệ rất hiện đại, nhưng vẫn gây tác động nghiêm trọng đến môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân sống ở khu vực lân cận.

Mặt khác, việc xử lý chất thải bằng phương pháp chôn lấp như hiện nay đòi hỏi TP phải cung cấp một diện tích đất rất lớn, chưa kể đến diện tích đất sử dụng làm đường giao thông nội bộ, trạm cân, sàn trung chuyển, trạm xử lý nước rỉ rác và khí chôn lấp, hành lang cây xanh cách ly...

Chi phí cho quản lý, xử lý chất thải hiện nay đều trích từ ngân sách TP, trong khi các nguồn thu từ thuế phế thải chưa thể thực hiện được. Nâng cao hiệu quả của ngành tái chế là giải pháp khả thi nhất nhằm giải quyết bài toán về phế thải của TP nhưng xem ra không phải dễ.

Ông Việt cho biết, khó khăn nhất đối với ngành tái chế hiện nay, đó là do công nghệ sản xuất còn quá lạc hậu, thô sơ, cũ.

Ông Lê Văn Khoa, Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ Môi trường, Giám đốc Quỹ tái chế chất thải Sở Tài nguyên và Môi trường TPHCM cho biết thêm, kết quả khảo sát tình hình hoạt động sản xuất của ngành tái chế chất thải trên địa bàn thành phố cho thấy, đa số cơ sở sản xuất có quy mô nhỏ, chủ yếu là các cơ sở sản xuất tư nhân với trình độ kỹ thuật và trình độ quản lý thấp; phương pháp đơn thuần là tái chế cơ học; công nghệ thu gom, phân loại chưa được đầu tư đúng mức; trang thiết bị hầu hết được sử dụng hơn 10 năm mà không được cải tiến lại.

Một số cơ sở còn tự chế tạo công nghệ hoặc mua công nghệ chế tạo trong nước theo kiểu bán tự động nên thiếu độ chuẩn xác cao, gây lãng phí năng lượng và ô nhiễm nghiêm trọng cho môi trường…

Trong đó, tập trung nhiều nhất ở quận 8 với 209 cơ sở tái chế. Kế đến là huyện Bình Chánh 125 cơ sở, quận 11 có 106 cơ sở, quận Bình Tân có 86 cơ sở, quận Thủ Đức và huyện Củ Chi có 65 cơ sở… Điều đáng nói là hầu hết các cơ sở trên sản xuất theo hình thức hộ gia đình nên phân bố rải rác trong các khu dân cư, gây khó khăn rất lớn cho việc quản lý.

Có thể nói, nguyên nhân dẫn đến việc phát triển tự phát trên một phần là do trong một số giai đoạn nhất định, nguồn ngân sách thành phố không ưu tiên phân bổ cho mục tiêu quản lý môi trường, thậm chí còn xem nhẹ vấn đề này, không đưa hoạt động quản lý chất thải rắn vào một hệ thống.

Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng để có thể đầu tư cải tiến kỹ thuật, thay đổi dây chuyền sản xuất là điều rất khó do đa số các cơ sở tái chế đều có quy mô nhỏ, vốn đầu tư ít.

Đổi mới công nghệ = tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng

Ông Nguyễn Trung Thành, Trưởng phòng Kỹ thuật Công ty Nhựa Trường Thịnh cho biết, nguồn năng lượng được sử dụng để cung cấp cho toàn bộ hoạt động sản xuất của công ty là điện. Trước đây, để đốt nóng vòng nhiệt gia nhiệt cho ống nhựa, hệ thống điều khiển nhiệt sử dụng đầu dò điện, điều khiển đóng ngắt điện qua công tắc nên không kiểm soát được nhiệt độ gia nhiệt, gây thất thoát một lượng điện năng rất lớn.

Mặt khác, tại một số khâu như bơm keo, đóng khuôn, ép nắp chai cũng thường xuyên hoạt động ở chế độ non tải… Từ năm 2000 trở lại đây, công ty đã cho thay công nghệ làm nóng vòng nhiệt gia nhiệt cho nhựa bằng thệ thống đầu dò bằng công nghệ có chế độ cài đặt giờ, nhiệt độ, nên đã hạn chế đáng kể tình trạng nhiệt dư; lắp các bộ biến tần tại máy ép, đóng khuôn… hạn chế đáng kể tình trạng chạy non tải máy…

Trên thực tế, công ty tiết kiệm khoảng 40 triệu đồng chi phí tiền điện/tháng. Vậy thử làm một phép nhân đơn giản từ việc tiết kiệm của Công ty Nhựa Trường Thịnh cho hơn 1.000 doanh nghiệp đang hoạt động trong ngành tái chế trên địa bàn TP mới thấy hết vai trò hết sức quan trọng của việc cải tiến công nghệ đối với vấn đề đảm bảo an ninh năng lượng ở nước ta trong thời gian tới.

Ông Lê Văn Khoa cho biết, để hỗ trợ ngành tái chế phát triển, TP đã thành lập Quỹ tái chế chất thải với vốn hoạt động dự kiến 100 tỷ đồng. Theo đó, trong thời gian tới quỹ tập trung hỗ trợ trước cho ngành tái chế nhựạ.

Cụ thể hỗ trợ tư vấn tìm kiếm mặt bằng phù hợp với nội dung hoạt động của từng dự án; ưu tiên bố trí mặt bằng cho các dự án tái chế trong khu liên hiệp xử lý chất thải rắn; thực hiện miễn, giảm tiền thuê đất trong một số năm nhất định khi dự án mới đi vào hoạt động. Đặc biệt, quỹ sẽ hỗ trợ về vốn với lãi suất ưu đãi hoặc lãi suất bằng không trong hay miễn giảm thuế trong thời gian nhất định đối với các dự án đầu tư về công nghệ tái chế nhựa…

Ngoài ra, các cơ sở tái chế nhựa sẽ được tạo điều kiện để tiếp cận với công nghệ tái chế nhựa tiên tiến, các giải pháp sản xuất sạch hơn, tiết kiệm năng lượng… Về lâu dài, để phát triển ngành tái chế, Quỹ tái chế sẽ phối hợp với Hiệp hội nhựa Việt Nam, Hiệp hội Nhựa TPHCM thành lập một nhà máy hay một trung tâm quản lý, điều hành trực tiếp hệ thống thu gom, phân loại chất thải một cách triệt để, đảm bảo nguyên liệu đầu vào cho ngành tái chế chất thải.

Có thể thấy việc TP tập trung đầu tư cho việc phát triển ngành tái chế đã tạo cơ hội cho ngành tái chế chất thải tự đổi mới mình, ngược lại cũng chính là giúp nhà nước giảm bớt gánh nặng về chi phí cho xử lý môi trường và đáp ứng yêu cầu năng lượng cho phát triển kinh tế. 

ÁI VÂN