Về sự vận động của văn học

SGGP
Văn chương vừa là nghề, vừa là nghiệp, là nghề có thể bỏ. Là nghiệp rất khó bỏ. Người viết khi ý thức về nghề nghiệp của mình cũng là ý thức về vai trò trách nhiệm của mình đối với xã hội. 

Xin được mạo muội nêu ra một nhận định về nghề nghiệp văn chương: Cảm hứng xã hội là điều kiện cần, nhu cầu và năng lực cá nhân là điều kiện đủ. Điều này cho thấy, việc sáng tác văn học luôn có mục đích xã hội. Để đạt được mục đích, hết thảy các nhà văn đều xác định rõ vị trí, trách nhiệm xã hội và yêu cầu luôn đổi mới, vượt lên chính mình. Trong đó, vấn đề đổi mới là quan trọng nhất. Có thể khẳng định, những năm qua, văn học TPHCM và cả nước có rất nhiều đổi mới, tìm tòi, sáng tạo. 

Xin nói từ thời điểm năm 1986, công cuộc đổi mới được tiến hành toàn diện. Văn học có rất nhiều điều kiện để đổi mới tư duy, trách nhiệm và phương thức nghệ thuật. Dòng chảy văn học luôn nằm trong dòng chảy của văn hóa dân tộc. Tính kế thừa là điều tự nhiên, là sự tất yếu phải có. Đến thời đổi mới, tính kế thừa đang phát huy cùng với sự giao thoa hội nhập sâu rộng với thế giới đã tăng thêm sự phong phú, đa dạng của văn học.

Thực tế cho thấy, sự khởi sắc của văn học thành phố và cả nước là điều rõ ràng, là một minh chứng cho thấy văn học, luôn đồng hành và phát triển cùng đất nước. Văn học Việt Nam và văn học TPHCM có sự phát triển nhanh về số lượng. Người viết văn nhiều hơn; số lượng sản phẩm văn học tăng mạnh, đôi khi tăng đến chóng mặt. Hiện thực về đời sống con người, đời sống xã hội được phản ánh đa chiều.

Tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường, thông minh, sáng tạo trong các tác phẩm viết về chiến tranh được nâng lên một tầm cao mới, có sức khái quát và lan tỏa sâu rộng hơn. Tinh thần đấu tranh chống tham nhũng, cái xấu, cái độc hại mạnh mẽ và có hiệu quả hơn. Có nhiều sáng tạo trong cách viết để tạo sức hấp dẫn. Sự tác động của văn học nước ngoài và thị trường có mặt tích cực. Nhiều nhà văn thành công, ít nhiều tạo ra được “thương hiệu” về các mảng đề tài lịch sử, chiến tranh cách mạng, văn học tuổi mới lớn… 

Tuy nhiên, trong sự vận động văn học không thể tránh khỏi những biến thể không phù hợp. Với ý thức luôn đổi mới, văn học đến với công chúng gần gũi hơn, một số ít tác phẩm văn học “đời thường” đã lệch sang mức “tầm thường”, hay nhập vào xu hướng “giải thiêng” hết sức xa lạ và phản cảm. Cũng như mọi sự vận động khác, sự vận động của văn học luôn hướng tới mục đích. Mọi sự sáng tạo cũng đều hướng tới mục đích.

Với tình hình và xu thế phát triển hiện nay, thiết nghĩ, ở góc độ nhận thức người viết văn cần xác định rõ mục đích tạo ra sản phẩm ích nước, lợi dân và có ích cho chính bản thân người viết. Nói gọn lại phải có sự kết hợp hài hòa của “ba lợi ích” cho sản phẩm. Lợi ích cho quốc gia dân tộc; lợi ích cho người đọc; lợi ích cho bản thân tác giả. Trong đó lợi ích quốc gia phải đặt lên hàng đầu. Xin được nói thêm, chỉ số phát triển của văn học không giống như phát triển kinh tế. Chỉ số “đỉnh cao” là thước đo chính cho sự phát triển văn học. Và tất nhiên, do đặc thù, tài năng văn học là một phần quan trọng hàng đầu để tạo nên những tác phẩm đỉnh cao. 

Xin có mấy kiến nghị đối với công việc quản lý nhà nước. Thứ nhất, có chính sách phù hợp phát triển hệ thống xuất bản, truyền thông, thư viện để phát triển văn hóa đọc. Sách hay cần phải được quảng bá và phát hành sâu rộng đến mọi tầng lớp người đọc. Sách dở phải có những phê bình phê phán phù hợp. Hoạt động lý luận phê bình văn học cần phải được duy trì thường xuyên và có hiệu quả. 

Thứ hai, phải có chủ trương, cơ chế thích hợp để phát hiện và nuôi dưỡng tài năng văn học. Với TPHCM, nên sớm thành lập “quỹ hỗ trợ văn học” để sử dụng đầu tư chiều sâu theo phương thức đặt hàng, phát hiện và nuôi dưỡng tài năng… Nói ngắn gọn, thành phố có chính sách, cơ chế phát hiện và nuôi dưỡng tài năng văn học, tạo điều kiện tốt nhất để có những tác phẩm chất lượng cao về tư tưởng, nghệ thuật và quảng bá những tác phẩm đó. 

Có người cho rằng, muốn có tác phẩm lớn phải có tác giả lớn và bạn đọc lớn. Hy vọng lãnh đạo và các cấp quản lý xã hội là một bạn đọc lớn của văn học.

TRẦN VĂN TUẤN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Khách tham quan đường nhiếp ảnh nghệ thuật

TPHCM có Đường nhiếp ảnh nghệ thuật đầu tiên

Sáng ngày 25-11, Hội Nhiếp ảnh TPHCM khai mạc “Đường nhiếp ảnh nghệ thuật” (trục đường Đồng Khởi, quận 1, bắt đầu từ trụ sở Sở VH-TT TPHCM đến công viên Chi Lăng), trưng bày triển lãm ảnh với hai chủ đề: “Thế giới qua ống kính nhiếp ảnh” và “Thành phố tôi yêu”. 

Phim

Nữ đạo diễn 9X thắng giải phim tài liệu quốc tế

Hà Lệ Diễm là đại diện duy nhất của Việt Nam vừa được vinh danh giải thưởng cao quý tại LHP tài liệu quốc tế Amsterdam (IDFA) - LHP tài liệu lớn nhất thế giới được tổ chức từ năm 1998.

Âm nhạc

Dự án nghệ thuật đường phố Saigon Urban Arts 2021

Saigon Urban Arts 2021 là dự án nghệ thuật quốc tế vừa được khởi động tổ chức bởi Viện Pháp tại Việt Nam, Viện Goethe tại TPHCM, trong khuôn khổ Quỹ Văn hóa Pháp - Đức phối hợp cùng Hội đồng nghệ thuật Thụy Sĩ Pro Helvetia.

Sân khấu

Cuộc thi viết hát ru, hò, lý Gió đưa gió đẩy

Đây là hoạt động văn hóa được Hội đồng Anh hỗ trợ nhóm Cultura Fish (Hiếu Văn Ngư) thực hiện, nằm trong khuôn khổ dự án Di sản kết nối, nhằm bảo tồn và phát triển các loại hình di sản nhạc và phim của Việt Nam, đặc biệt chú trọng đến các giá trị văn hóa nghệ thuật không được nhiều người biết đến và có nguy cơ mai một. 

Sách và cuộc sống

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung ra mắt tuyển tập 300 bài hát thiếu nhi

Ngày 20-11, tại Đường sách TPHCM, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung đã có buổi giao lưu và chia sẻ đến khán giả của mình nhân dịp ra mắt 2 tuyển tập nhạc 300 bài hát thiếu nhi20 năm sáng tác âm nhạc Nguyễn Văn Chung do NXB Đồng Nai ấn hành.

Sáng tác

Làm dâu

Ngày mẹ theo cha về làm dâu
Đồng trước nhà cạn khô
Nắng tháng sáu rát mặt 
Cồn cột vét chum, gạo còn một nhúm
Thả lá khoai lang nấu loãng cầm lòng.

Mỹ thuật

Giọt nước mắt rơi vào trong tranh

Thành phố vượt qua những ngày “mưa bão” từ cuộc chiến chống dịch, các hoạt động dần được nới lỏng…, nhưng nỗi buồn cứ len lỏi, tưởng chừng như mới hôm qua. Đó là dòng nước mắt từ những cuộc đời có thật rơi vào từng đường cọ, nét vẽ của họa sĩ Lê Sa Long.