Bám trụ “nghề nắng” An Ngãi

Mặn vị nghề

Giữa cái nắng như đổ lửa, trên cánh đồng mênh mông không một bóng râm, ông Nguyễn Văn Tuấn cùng hai đồng nghiệp dùng trang (dụng cụ cào muối làm bằng miếng sắt hình chữ nhật) đẩy muối dưới tiết trời 33-340C. Cả ba người đàn ông này làm thuê cho các chủ ruộng hơn 20 năm qua. Công việc của họ bắt đầu khi mờ sáng. “Những ngày chính vụ phơi nắng giữa đồng cào đẩy muối, hơi muối bốc lên bám rát người nên công nhân phải tranh thủ làm sớm”, ông Tuấn tâm sự.

Diêm dân Lương Văn Sang cho biết, những người thu hoạch muối thuê được tổ chức thành từng nhóm. Nhóm của ông có gần 30 người làm các công việc cào muối, chuyển muối lên bờ, đóng bao... Thời điểm này đang là chính vụ. “Tiền công được tính theo lượng muối vận chuyển nên có những ngày cao điểm, mỗi công nhân có khi cũng kiếm được cả triệu đồng”, ông Sang kể.

Những người phụ nữ được ưu tiên làm công việc xúc muối đổ vào xe rùa. “Tôi làm thuê trên cánh đồng này từ hồi con gái, đến nay đã gần 60 tuổi. Nghề làm muối đã lấy đi nhan sắc của tui vì nắng, gió, vì vị mặn của nghề, nhưng nghề làm muối cũng nuôi sống những gia đình như chúng tôi”, bà Lê Thị Hòa chia sẻ.

Dẫu vất vả nhưng từ trăm năm qua, bao người vẫn dãi nắng dầm sương làm ra những hạt muối mang hương vị mặn mòi của biển... Dòng nước mặn từ đại dương vẫn qua sông Cửa Lấp, rồi theo kênh rạch đến với những thửa ruộng để diêm dân An Ngãi làm ra hạt muối - tinh hoa của biển và trời.

Trong làng muối An Ngãi, người ta gọi ông Huỳnh Văn Thuyết (70 tuổi) là truyền nhân thứ 3 nghề làm muối ở xứ biển phía Đông TPHCM. Năm 15 tuổi, ông Thuyết đã theo cha ra ruộng, làm quen với công việc của một diêm dân cực nhọc. Theo ông Thuyết, thời hoàng kim, nguồn thu nhập từ nghề làm muối rất cao, bởi muối An Ngãi bán chạy, thương lái từ miền Tây đi cả tàu vào cập bến. Muối An Ngãi có sự khác biệt so với các nơi khác nhờ độ kết tinh, độ mặn phù hợp cho việc ướp cá, ủ chượp để sản xuất nước mắm.

Để vị ngọt cho mai sau

Xã Long Điền được thiên nhiên ưu đãi với bờ biển dài và thời tiết nắng ấm quanh năm, đây là những điều kiện thuận lợi để phát triển nghề làm muối. Vùng muối An Ngãi hiện nay tuy không nhiều như xưa nhưng vẫn giữ được diện tích lớn, với khoảng 270ha.

Ông Trần Văn Mười, diêm dân có hơn 40 năm gắn bó với đồng muối An Ngãi, giải thích vì sao gọi nghề muối là “nghề nắng”: “Có nắng thì làm, mưa thì mất mùa!”. Quy trình làm muối truyền thống gồm nhiều công đoạn, những công đoạn chính là đắp bờ, làm ruộng, đưa nước vào ruộng cho muối kết tinh và thu hoạch muối. Niên vụ muối bắt đầu từ tháng 9 âm lịch của năm trước đến khoảng tháng 4 âm lịch năm sau.

Từ đầu tháng 9, diêm dân bắt tay vào vụ, tổ chức sửa kê đùng, đắp bờ đùng, lấy nước vào để giữ độ mặn trong ao đùng; đồng thời lên đắp bờ chung, đắp bờ bao, đắp bờ đầu. Tiếp đó là công đoạn đắp bờ nội, đắp bờ ngăn. Đến tháng 11 âm lịch thì xổ nước vào ruộng, sửa ruộng, kéo sinh, dằn nện, phơi nền ruộng. Sau đó cho nước vào ruộng, chờ muối kết tinh và thu hoạch.

Trải qua bao thế hệ, bao thăng trầm của lịch sử, diêm dân An Ngãi vẫn giữ gìn nghề làm muối truyền thống của cha ông. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, sản xuất muối hiện nay vẫn phụ thuộc lớn vào thời tiết và thương lái. Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, muối sản xuất theo phương thức truyền thống có thể đạt 70-80 tấn/ha, nhưng năm nay mưa trái mùa xuất hiện từ đầu vụ khiến sản lượng muối giảm đáng kể.

Nhằm hỗ trợ cho vùng sản xuất muối An Ngãi phát triển ổn định, ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM), thông tin, thành phố đã triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao giá trị hạt muối. Trong đó, đáng chú ý là việc đầu tư hạ tầng sản xuất, như nâng cấp hệ thống thủy lợi, hỗ trợ diêm dân ứng dụng kỹ thuật mới, cơ giới hóa một số khâu sản xuất.

Ngoài sản xuất truyền thống, một số địa phương đã kết hợp làm muối với du lịch trải nghiệm, giúp quảng bá sản phẩm và tăng thu nhập cho người dân. Bên cạnh muối nguyên liệu, cần phát triển các dòng sản phẩm có giá trị cao như muối tinh, muối dược liệu, muối phục vụ du lịch… “Khi được chế biến sâu và xây dựng thương hiệu, giá trị hạt muối sẽ được nâng lên”, ông Vũ Ngọc Đăng cho biết.