Bộ đàn đá nhiều thanh nhất Việt Nam

Hai anh em ruột nghệ sĩ Nguyễn Chí Trung (55 tuổi) và Nguyễn Đức Lộc (50 tuổi), hiện sống ở quận 1, TPHCM đang sở hữu bộ đàn đá (Lithophone) có tới…100 thanh. Đây là tác phẩm nghệ thuật độc đáo và đang giữ kỷ lục là bộ đàn đá nhiều thanh nhất ở Việt Nam.

Từ phiến đá “định mệnh”

Giàn đàn đá 100 thanh

Theo nghệ sĩ Chí Trung thì việc hai anh em ông có bộ đàn đá này hoàn toàn rất tình cờ. Năm 1981, hai anh em ông cùng làm chung các đề tài âm nhạc dân tộc là nghiên cứu sáng chế cây sáo 18 lỗ bấm (Gamme Pentatonique) Âm giai ngũ cung, chuyển hò thang âm (Métabole) hệ thống nhạc Tài tử Nam bộ (Bắc, Nam, Xuân, Ai); nghiên cứu sáng chế cây sáo 12 lỗ và 16 lỗ bấm (Gamme Chromatique) theo Âm giai đồng chuyển.

Ngày 21-12-1981, hai nghệ nhân đã báo cáo công trình nghiên cứu - sáng tạo tất cả những loại sáo trên tại Viện Nghiên cứu âm nhạc, thuộc Trường Nghệ thuật sân khấu TPHCM.

Sau khi báo cáo thành công, nhạc sĩ Lưu Hữu Phước (lúc đó là Viện trưởng Viện Nghiên cứu âm nhạc Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Khoa học về đàn đá, đồng thời là thành viên Hội đồng Quốc tế âm nhạc UNESSCO), đã nhờ nhạc sĩ Phan Chí Thanh (Tổ trưởng Tổ cải tiến nhạc cụ dân tộc thuộc Viện Nghiên cứu âm nhạc Việt Nam) gửi đến hai nghệ sĩ một phiến đá nặng chừng 6kg với lời nhắn nhủ chân tình: “Hai anh đã cải tiến sáo trúc rất thành công, nay hai anh hãy tìm cách cải tiến đàn đá sao cho gọn nhẹ hơn và có thể hòa âm được cả nhạc dân tộc và nhạc phương Tây cho thế giới cùng biết”.

Khi nhận phiến đá, hai nghệ sĩ tình cờ gõ lên nó bằng một thanh tre thì phát hiện ra phiến đá phát ra âm thanh đúng chính xác với nốt RE trong thang âm thất cung của âm nhạc đương đại. Nghệ nhân Nguyễn Chí Trung tâm sự: “Có lẽ đây là một lời khai thị của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước dành cho chúng tôi nên sau khi nhận phiến đá “định mệnh” đó, chúng tôi quyết tâm lao vào công việc tìm kiếm, thiết kế những thanh đá phát ra những âm thanh có thể ký âm được khóa SOL, thuộc thang âm thất cung để hòa nhịp cùng hơi thở của nền âm nhạc đương đại”.

Bộ đàn đá độc nhất vô nhị

Bộ đàn đá 100 thanh hiện có là tác phẩm nghệ thuật kiên trì của hai anh em nghệ sĩ Nguyễn Chí Trung và Nguyễn Đức Lộc. Sản phẩm được thiết kế gồm 2 giàn đàn mỗi giàn 50 thanh (1 giàn tạo dáng chim Bằng, 1 giàn tạo hình tượng con thuyền để liên tưởng về truyền thuyết “Lạc Long Quân và Âu Cơ” khi chia 50 người theo mẹ lên non và 50 người con theo cha xuống biển, nhưng đều cùng chung một nguồn cội .Đó chính là hình ảnh công cuộc “khai sơn phá thạch”, mở mang bờ cõi của giống nòi Rồng Tiên. Đàn đá 100 thanh này là sản phẩm được kết hợp xen kẽ giữa hệ thống 5 cung (Gamme Pentatonique) thể hiện được tiếng Á (Glissando) trong phong cách đàn nhạc truyền thống Việt Nam và hệ thống 7 cung (Gamme Tempérée) Âm giai điều hòa của phương Tây.

Hai nghệ sĩ phải mất 25 năm trời cho công việc nghiên cứu, tìm kiếm các thanh đàn đá. Kết quả là hai ông đã có được 100 phiến đá (gồm hai bộ 50 phiến) ra đời với khoảng chạy 4 quãng 8, có thể vừa chơi nhạc dân tộc, vừa chơi nhạc Tây phương. Điểm đặc biệt là bộ đàn đá chỉ nặng 50kg nên có thể vận chuyển dễ dàng.

Đặc biệt, trong chế tác, hai ông không chọn các loại đá hiếm có, dùng riêng cho đàn đá xưa nay mà dùng các loại đá như hoa cương, cẩm thạch hoặc lặn lội khắp các mỏ đá, công trình xây dựng để tìm các loại đá thông dụng làm đàn.

“Tuy nhiên, để làm cho các phiến đá biết tấu nên âm thanh là cả vấn đề”, nghệ sĩ Đức Lộc cho biết: “Bởi chúng không âm vang như các loại đá chuyên dụng, nên chúng tôi phải mất nhiều thời gian tìm tòi vật liệu kết hợp với đá để tạo âm thanh. Từ cách làm của người xưa là đào hố và lót rơm để kê những thanh đá lên trên, tạo sự cộng hưởng cho đàn đá, chúng tôi đã thử nghiệm bằng cách dùng ống nhựa khoét lỗ tròn rộng đặt bên dưới và thật bất ngờ, âm thanh phát ra từ các phiến đá và hơi cộng hưởng từ ống nhựa này dẫn đến sự thay đổi cao độ, trường độ khi gõ vào mặt phiến đá”.

Hai nghệ sĩ đã hoàn thành bộ đàn đá vào năm 2004, đã thử nghiệm trình diễn đàn đá 100 phiến ở một số điểm ca nhạc dân tộc tại TPHCM.

Đàn đá là nhạc khí tự thân vang, thuộc loại xylophone, metallophone. Mỗi nhạc cụ là một bộ gồm nhiều thanh đá hợp thành. Mỗi thanh đá có kích thước và hình dáng khác nhau, được chế tác bằng phương pháp ghè đẽo thô sơ. Vật liệu để làm đàn là những loại đá sẵn có ở vùng núi Nam Trung bộ và Đông Nam bộ.

Căn cứ vào bộ đàn tìm được ở di chỉ khảo cổ học Bình Đa (Đồng Nai) thì việc chế tác những thanh đá này đã xuất hiện từ khoảng 3.000 năm trước. Cho tới những năm đầu thập kỷ 90 (thế kỷ 20) đã tìm được gần 200 thanh đàn đá rải rác ở các tỉnh Đắc Lắc, Khánh Hòa, Đồng Nai, Ninh Thuận, Bình Phước, Lâm Đồng, Phú Yên. Số lượng thanh ở mỗi tập hợp được phát hiện là 3-15.

Bộ đầu tiên tìm được tại Đắc Lắc vào năm 1949 hiện được bảo quản tại viện bảo tàng “Con người” ở Paris. Nhiều bộ khác đang được bảo quản tại Việt Nam.

Lê Việt Nhân (SGGP-12G)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

H’Hen Niê, Đen Vâu, Xuân Bắc, Hà Lê lộ diện ở vòng 1 VTV Awards 2021

H’Hen Niê, Đen Vâu, Xuân Bắc, Hà Lê lộ diện ở vòng 1 VTV Awards 2021

VTV Awards 2021 vừa công bố những đề cử nhân vật ấn tượng đầu tiên trong vòng 1. Trong đó, ở hạng mục Nghệ sĩ ấn tượng đã lộ diện những cái tên nổi bật như: Hoa hậu H’Hen Niê, rapper Hà Lê, rapper Đen Vâu, nghệ sĩ Ngô Hồng Quang, NSƯT Xuân Bắc, NSND Tự Long, NSƯT Trần Ly Ly…

Phim

Phim của đạo diễn gốc Việt nhận đề cử Emmy

Giải Emmy lần thứ 42 dành cho hạng mục tin tức và phim tài liệu (News & Documentary Emmy) vừa công bố danh sách đề cử năm nay, trong đó có sự xuất hiện của đạo diễn gốc Việt - Bảo Nguyễn.

Âm nhạc

Đội khử khuẩn di động phản ứng nhanh thực hiện ca khúc “Giận Cô vi” cổ vũ tinh thần chống dịch

Ca khúc "Giận Cô vi" do bạn Hoàng Sơn Giang - người điều phối Đội khử khuẩn di động phản ứng nhanh sáng tác trong bối cảnh ban ngày đi khử khuẩn cùng đội, tối về bắt đầu chắp bút, có lẽ vì tinh thần nhiệt tình và hăng say của đội khử khuẩn đã làm chất xúc tác cho Giang hoàn thành bài này rất nhanh, chỉ trong vòng 3 tiếng, sau đó hòa âm và lên ý tưởng thực hiện.

Sân khấu

Nhà hát truyền hình: Giải pháp đồng hành sân khấu

Cục Nghệ thuật biểu diễn (NTBD), Bộ VH-TT-DL cho biết, đã lựa chọn nhiều tác phẩm nghệ thuật sân khấu chất lượng để ghi hình và phát sóng trên Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) cùng một số đài địa phương. Đây được cho là giải pháp đồng hành với sân khấu trong thời điểm hiện tại.

Sách và cuộc sống

Sáng tác

Cho mùa xanh hy vọng

Giữa đám đàn ông con trai đen nhẻm cục mịch, Phương nổi lên như một hoàng tử với dáng dong dỏng và nước da trắng. Cùng mọi người phơi nắng trên công trường bụi đỏ khi cao điểm, Ngân mang cơm, bao bọc kín mít cũng bị ám nắng đen nhẻm, thì Phương chỉ đỏ au một, hai ngày rồi trắng như cũ. Mấy anh công nhân đùa: “Trắng như thằng Phương mới thấy bẩn cần tắm, tụi anh đen vầy dơ chẳng ai hay, tắm phí nước”.

Mỹ thuật

Hội họa hướng về cộng đồng

Trong những ngày này, rất nhiều họa sĩ đã chung tay hướng về cộng đồng qua các tác phẩm. Các bức tranh không chỉ có giá trị cao về nghệ thuật mà còn góp phần lan tỏa nguồn năng lượng tích cực, chia sẻ một phần khó khăn với cộng đồng và lực lượng tuyến đầu.