Gìn giữ những cây kơ nia hàng trăm năm tuổi
Những cây kơ nia cổ thụ được người làng Hòa Mỹ (nay thuộc Tổ dân phố Hòa Mỹ, phường Bình Định) gìn giữ, bảo vệ đã hơn 300 năm. Ở tuổi 81, ông Hà Văn An được cả làng tin tưởng giao chăm sóc, bảo vệ và là “người kể chuyện” về loài cây này.
Theo lời cụ An, ở làng Hòa Mỹ không ai biết rừng cây kơ nia mọc, sinh trưởng từ bao giờ. Tuy nhiên, dựa vào một số cây cổ thụ còn sót lại, thì ít nhất loài cây này sinh trưởng ở đây đã hơn 300 năm.
Theo chân cụ An, chúng tôi lần lượt "mục sở thị" những cây kơ nia cổ thụ nhất ở làng Hòa Mỹ. Trong đó, có một cây đường kính rất lớn đến 3 vòng ôm của người lớn (1,6-1,7m), ước khoảng 350-400 năm tuổi.
“Ở làng chúng tôi gọi là cây cầy, nhưng tên kơ nia hay và nhiều ý nghĩa hơn. Loài cây này có thể tự mọc hoặc do ông tổ của làng mang về trồng. Khi tôi sinh ra, rừng cây đã có, nhiều cây rất cao lớn. Trước đây, làng có nhiều loài cây này nên bà con lập 3 cụm Rừng Cấm để dạy con cháu bảo vệ rừng, giữ nước tưới, chống hạn”, ông An kể.
Bà Phan Thị Mai Thanh (77 tuổi, làng Hòa Mỹ) nói, cây kơ nia rất có ý nghĩa với làng, không chỉ chắn gió bão mà còn giữ nguồn nước, giúp chống hạn. Mùa hè, bóng cây rất mát, người dân trồng rừng thường đến nghỉ ngơi, tránh nắng. Hàng năm cây cho trái, người làng tìm nhặt về đập vỏ lấy nhân ăn rất thơm và béo.
Mỗi khi nhắc đến rừng kơ nia, người Hòa Mỹ lại đầy ắp hoài niệm, bao chuyện xưa như ùa về. Những người con đi làm ăn xa, khi trở về dưới tán kơ nia, không khỏi dâng lên cảm xúc da diết, bởi cả tuổi thơ và ký ức quê nhà bỗng sống dậy.
Tiềm năng phát triển du lịch
Theo ghi nhận, quần thể rừng kơ nia ở làng Hòa Mỹ nằm rải rác 3 khu vực Rừng Cấm xưa. Trong đó, tại khu vực Nhà văn hóa Hòa Mỹ (Rừng Cấm số 1, từng là đình làng Hòa Mỹ) có khoảng 20 cây, tuổi hơn 100 năm. Tại cụm Rừng Cấm số 2 ghi nhận 5 cây kơ nia, trong đó 1 cây cổ thụ tuổi từ 350-400 năm...
Anh Lê Hữu Phước, Tổ trưởng Tổ dân phố Hòa Mỹ, nói: "bao đời nay, người dân tự đặt ra quy tắc bảo vệ kơ nia, không ai xâm hại. Nhờ vậy, làng vẫn giữ được nhiều cây quý. Nếu hạ tầng giao thông được đầu tư, quần thể kơ nia có thể trở thành điểm nhấn phát triển du lịch cộng đồng”.
Ông Lê Quốc Cường, Chủ tịch UBND phường Bình Định, cho biết, trước đây quần thể kơ nia do xã Nhơn Phúc (thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định cũ) quản lý và đã lập hồ sơ. Sau sáp nhập, địa phương sẽ kiểm tra, rà soát lại toàn bộ hiện trạng quần thể cây.
“Trước mắt, phường tiếp tục bảo tồn, gìn giữ nghiêm ngặt, không để thất thoát. Về lâu dài, phường sẽ nghiên cứu di thực những cây rải rác về khu tập trung để tạo điểm nhấn, vừa phục vụ bảo tồn và mở hướng nghiên cứu khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng”, ông Cường cho hay.
