Các ĐB cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 nhằm tiếp tục thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW (Hội nghị Trung ương lần thứ ba khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan), tháo gỡ các điểm nghẽn trong thực tiễn và khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển. Trong đó, vấn đề thu hồi đất được nhiều ĐB quan tâm phát biểu.
ĐB Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng) cho rằng một trong nội dung cốt lõi trong chính sách đất đai lần này là đề xuất cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong một số trường hợp đặc thù. ĐB đề nghị Quốc hội xem xét kỹ lưỡng và thận trọng vấn đề này.
Ông cho rằng tiến độ dự án phải được đặt ngang hàng với việc đảm bảo an sinh xã hội, chỗ ở và sinh kế lâu dài của người dân bị ảnh hưởng. “Không thể chấp nhận việc một gia đình khi bị thu hồi đất, buộc phải di dời khỏi nơi ở hiện tại mà phương án tái định cư chưa rõ ràng, chưa được bố trí chỗ ở mới. Họ sẽ phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, xáo trộn”, ĐB Tạ Văn Hạ nêu ý kiến.
Theo ĐB Tạ Văn Hạ, vấn đề bồi thường giải phóng mặt bằng không đơn thuần là việc chi trả bao nhiêu tiền cho người dân. Mấu chốt là phải tái thiết và ổn định cuộc sống cho gia đình họ và cả cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng. ĐB lo ngại các địa phương sẽ lạm dụng quy định này khiến cho trường hợp ngoại lệ trở thành phổ biến.
Do đó ĐB Tạ Văn Hạ đề xuất trong trường hợp thực sự cần thiết phải áp dụng cơ chế đặc thù, cần phải quy định rất chặt chẽ, cụ thể về tiêu chí, giới hạn áp dụng và quy rõ trách nhiệm bồi thường, hỗ trợ của cơ quan thực thi; vấn đề này phải được đánh giá tác động toàn diện cũng như xem xét vô cùng cẩn trọng.
ĐB Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đề nghị cân nhắc kỹ cơ chế nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và trên 75% số người sử dụng đất thì Nhà nước thu hồi phần còn lại. Khi Nhà nước thu hồi 25% còn lại, quan hệ đã chuyển từ thỏa thuận dân sự sang sử dụng quyền lực công.
Bà cho rằng không nên chỉ căn cứ vào hai tỷ lệ 75%, mà cần tính thêm quy mô dự án, số người tuyệt đối còn chưa đồng thuận, loại đất bị thu hồi, nhất là đất ở, và mức độ ảnh hưởng đến nơi ở, sinh kế của người dân.
Theo ĐB Việt Nga, dự thảo quy định người bị thu hồi được bảo đảm mức bồi thường không thấp hơn mức trung bình của giá đất đã thỏa thuận thì phải làm rõ “mức trung bình” được xác định theo phương pháp nào, để chính cơ chế bảo vệ người dân không trở thành nguồn tranh chấp mới.
Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên) cho rằng Nghị quyết số 21 của Trung ương đã thể hiện cách tiếp cận mới, chuyển từ tư duy chỉ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống cho người có đất bị thu hồi.
Đồng tình với hướng tiếp cận này, tuy nhiên, cùng với việc xác định rõ các trường hợp thu hồi đất, ĐB Nguyễn Đại Thắng cho rằng cần đặc biệt quan tâm đến việc bảo đảm cuộc sống, sinh kế của người dân sau khi có đất bị thu hồi. Đây là nguyên tắc xuyên suốt trong thiết kế chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
ĐB Nguyễn Đại Thắng đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định này theo hướng cụ thể hóa hơn nhu cầu tái thiết cuộc sống, bảo đảm người có đất bị thu hồi có nơi ở, điều kiện sống và sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Theo ĐB, cần nghiên cứu quy định rõ hơn thứ tự ưu tiên và điều kiện áp dụng các hình thức bồi thường.
Đối với người trực tiếp sản xuất nông nghiệp, chính sách bồi thường hỗ trợ cần gắn với khả năng tiếp tục sản xuất hoặc chuyển đổi sinh kế bền vững, tránh tình trạng người dân có đất được bồi thường về tài sản nhưng gặp khó khăn trong việc ổn định cuộc sống sau khi bị thu hồi đất.
ĐB Nguyễn Duy Minh (Đà Nẵng) đề nghị không coi trách nhiệm của Nhà nước kết thúc ngay khi việc bồi thường được chi trả, cần quy định chính sách hỗ trợ gắn với một giai đoạn phục hồi sinh kế sau khi thu hồi đất.
Ông cũng đề nghị bổ sung quyền của người dân bị thu hồi đất được bày tỏ nguyện vọng về địa điểm tái định cư, đặc biệt nguyện vọng tái định cư tại chỗ, nguyện vọng này phải được ghi nhận và xem xét thực chất khi lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
