Trình dự luật, Phó Viện trưởng VKSND Tối cao Hồ Đức Anh cho biết, việc sửa đổi nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền, cải cách tư pháp và đấu tranh phòng chống tội phạm; khắc phục bất cập thực tiễn sau hơn 8 năm thi hành BLTTHS 2015, đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập và công nghệ mới.
Dự thảo BLTTHS gồm 499 điều, đưa ra nhiều thay đổi căn bản nhằm nâng cao hiệu quả tố tụng và bảo vệ quyền con người. Với định hướng bổ sung các nguyên tắc về bảo vệ người có thẩm quyền tiến hành tố tụng và bảo đảm phân hóa xử lý khoan hồng trong tố tụng hình sự, dự thảo quy định mở rộng thẩm quyền, trách nhiệm cho điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán, nhằm đề cao sự chủ động và đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ án.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và mở rộng phạm vi không khởi tố hoặc miễn trách nhiệm hình sự ở các giai đoạn tố tụng đối với một số trường hợp cụ thể.
Qua thẩm tra, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội chỉ ra một số điểm cần cân nhắc kỹ.
Về nguyên tắc suy đoán vô tội, cơ quan soạn thảo đề nghị bổ sung nội dung "xử lý theo hướng có lợi" khi có nghi ngờ không thể làm sáng tỏ. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý, nội dung này không thuộc nội hàm nguyên tắc “suy đoán vô tội”, làm nhẹ đi yêu cầu của nguyên tắc hiện hành.
Về việc ủy quyền trong tố tụng, cơ quan soạn thảo đề xuất Viện KSND tối cao có thể ủy quyền cho kiểm sát viên thực hiện một số nhiệm vụ, song Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị không bổ sung vì hoạt động tố tụng liên quan trực tiếp đến quyền con người, cần quy định rõ thẩm quyền cho từng chức danh thay vì ủy quyền.
Đối với biện pháp “tạm ngừng giao dịch tài sản”, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành, nhưng đề nghị chưa nên luật hóa ngay, vì nội dung này đang trong thời gian thí điểm, chưa được tổng kết đánh giá đầy đủ.
Với một số nội dung khác, trong đó có thủ tục rút gọn khi nhận tội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lưu ý, việc này phụ thuộc vào việc sửa đổi Bộ luật Hình sự, nếu Bộ luật Hình sự chưa quy định chính sách khoan hồng cho trường hợp "tự nguyện chấp nhận hình phạt" thì chưa đủ cơ sở để thiết kế thủ tục trong BLTTHS.
Tương tự, về phiên tòa rút gọn, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lo ngại quy định “xét hỏi, tranh luận khi thấy cần thiết" có thể ảnh hưởng đến quyền bào chữa và nguyên tắc tranh tụng theo Hiến pháp.
Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với các chính sách sửa đổi, bổ sung toàn diện Bộ luật. Dù số điều sửa đổi, bổ sung không nhiều nhưng vẫn là sửa đổi toàn diện vì có rất nhiều chính sách mới.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự án Bộ luật để trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất. Trong quá trình hoàn thiện, tiếp thu, chỉnh lý cần bám sát các nghị quyết, kết luận của Đảng để thể chế hóa trong dự thảo Bộ luật; nhất là kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật tại Thông báo kết luận số 01-TB/BCĐTW ngày 6-7-2026.
Quá trình thảo luận, nếu có vấn đề phát sinh thuộc thẩm quyền Bộ Chính trị thì phải báo cáo Bộ Chính trị; vấn đề nào đạt được sự đồng thuận thì sớm trình Quốc hội để bảo đảm đúng tiến độ và chất lượng. Cùng với đó, tiếp tục rà soát, bảo đảm quy định trong dự thảo Bộ luật phù hợp với điều ước quốc tế có liên quan, Hiến pháp; quán triệt nghiêm túc yêu cầu cải cách tư pháp theo các nghị quyết, kết luận của Đảng.
