Đổi mới mô hình hoạt động trạm y tế
* PHÓNG VIÊN: Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế kéo dài của y tế cơ sở trong nhiều năm qua, ông đánh giá sao về thực trạng này ở TPHCM hiện nay?
* PGS-TS-BS TĂNG CHÍ THƯỢNG: Thực tế cho thấy nhiều trạm y tế phường, xã cách thức hoạt động còn mang tính thụ động, chờ người dân đến khám, trong khi chưa chủ động tiếp cận, quản lý và theo dõi sức khỏe người dân theo địa bàn được giao. Việc nắm bắt tình hình sức khỏe cộng đồng còn nặng về báo cáo hành chính, thiếu cơ chế. Hoạt động chuyên môn vẫn thiên về xử lý từng sự việc riêng lẻ, tập trung vào một số dịch vụ, như: tiêm chủng, khám bệnh thông thường hoặc triển khai các chương trình mục tiêu theo kế hoạch. Bên cạnh đó, trạm y tế chưa thực sự đóng vai trò đầu mối điều phối chăm sóc sức khỏe trên địa bàn...
Chính cách làm thụ động kéo dài này đã khiến trạm y tế chưa phát huy được vai trò nền tảng của y tế cơ sở, chưa tạo dựng được niềm tin của người dân, dẫn đến xu hướng bỏ qua trạm y tế và tìm đến bệnh viện tuyến trên ngay từ khi mắc các bệnh lý thông thường.
* Vậy ngành y tế TPHCM đã làm gì để đổi mới hình thức hoạt động của trạm y tế, nhất là trong bối cảnh sắp xếp, cấu trúc trạm y tế trực thuộc UBND phường, xã, đặc khu, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp?
* Cần nhìn nhận một cách thẳng thắn rằng việc tổ chức lại bộ máy mới chỉ là điều kiện cần. Nếu chỉ dừng ở thay đổi về tổ chức, hành chính thì sẽ khó tạo ra chuyển biến thực chất trong chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu. Cùng với việc ưu tiên đầu tư hạ tầng, trang thiết bị và nguồn lực, đã đến lúc phải đổi mới mạnh mẽ mô hình hoạt động của trạm y tế, chuyển từ cách làm thụ động, chờ người dân đến khám sang mô hình “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn”, chủ động theo dõi, quản lý sức khỏe người dân ngay từ cộng đồng, lấy người dân làm trung tâm và phòng bệnh làm nền tảng.
Điểm chung của các mô hình này là trạm y tế không chỉ chờ người dân đến khám, mà chủ động quản lý sức khỏe người dân theo hộ gia đình, theo nhóm nguy cơ và theo từng giai đoạn của vòng đời, qua đó giảm tải bền vững cho tuyến trên và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu.
Từng bước hoàn thiện để nhân rộng
* Ông có thể chia sẻ rõ hơn về mô hình “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn”?
* Mỗi đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn tối thiểu gồm: một bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ đa khoa làm đội trưởng; một điều dưỡng giữ vai trò điều phối chăm sóc; một dược sĩ hoặc dược tá phụ trách quản lý thuốc và theo dõi tuân thủ điều trị; một nhân viên y tế công cộng phụ trách tiêm chủng, phòng bệnh, sàng lọc và y tế dự phòng; cùng với 2-6 cộng tác viên sức khỏe tại khu dân cư. Các cộng tác viên này phụ trách trực tiếp từng cụm hộ gia đình và là “cầu nối” quan trọng giữa trạm y tế với người dân.
Để mô hình này vận hành hiệu quả, trạm y tế cần chuyển từ thụ động sang chủ động thông qua các hoạt động then chốt, như: người dân được đăng ký và quản lý theo danh sách gắn với từng đội chăm sóc nhằm bảo đảm trách nhiệm chăm sóc liên tục. Việc chăm sóc được tổ chức theo vòng đời và theo nhóm nguy cơ, tập trung vào trẻ em, phụ nữ mang thai và sau sinh, người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường và các vấn đề sức khỏe tâm thần hoặc nguy cơ xã hội.
Bên cạnh đó, trạm y tế xây dựng lịch chăm sóc chủ động, tổ chức thăm hộ gia đình định kỳ; cộng tác viên và nhân viên y tế công cộng thường xuyên đi tuyến, bác sĩ và điều dưỡng thăm nhà khi cần thiết. Cùng với đó, thiết lập cơ chế chuyển tuyến có điều phối và theo dõi sau điều trị, bảo đảm người bệnh được tiếp tục quản lý tại cộng đồng sau khi ra viện...
* Đây đã là mô hình hợp lý nhất trong bối cảnh hiện nay chưa, thưa ông?
* Đây là mô hình mới trong điều kiện thực tiễn của TPHCM, việc triển khai thí điểm là rất cần thiết để rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng. Dự kiến, ngành y tế sẽ lựa chọn một phường/xã điển hình với quy mô khoảng 30.000-40.000 dân, chia thành 5-7 khu vực chăm sóc sức khỏe, mỗi khu vực bố trí một đội phụ trách cố định...
Kết quả thí điểm được đánh giá bằng các chỉ số cụ thể như: tỷ lệ người dân được khám sức khỏe định kỳ, tỷ lệ người dân được lập hồ sơ sức khỏe điện tử, tỷ lệ quản lý bệnh mạn tính, tỷ lệ người dân quay lại trạm y tế và mức độ hài lòng của người dân. Trên cơ sở đó, mô hình được hoàn thiện và từng bước nhân rộng.
Triển khai cực “y tế chuyên sâu” tại Côn Đảo
* Sau hơn 4 tháng triển khai luân phiên bác sĩ chuyên khoa tay nghề cao từ các bệnh viện hàng đầu của thành phố ra công tác ngắn hạn tại Trung tâm Y tế quân dân y Côn Đảo, chương trình đã mang lại nhiều kết quả như thế nào thưa ông?
* Lượt khám, chữa bệnh tăng mạnh, từ 80 lượt/ngày lên hơn 150 lượt/ngày, có ngày vượt 200 lượt; hàng chục ca phẫu thuật đã được thực hiện, trong đó có nhiều ca cấp cứu nặng, phức tạp và nhiều kỹ thuật chuyên sâu lần đầu tiên được triển khai tại Côn Đảo. Chương trình khẳng định ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần hiện thực hóa chủ trương bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế - không để khoảng cách địa lý trở thành rào cản của quyền được chăm sóc sức khỏe.
* Thời gian tới, ngành y tế có những chương trình gì để phát triển y tế đặc khu, thưa ông?
* Trong năm 2026, ngành y tế TPHCM sẽ mở rộng thêm các chuyên khoa mới như: phục hồi chức năng, ngoại thần kinh; triển khai khám sức khỏe định kỳ, lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho toàn bộ người dân Côn Đảo. Song song đó là việc tham mưu UBND TPHCM xây dựng các chính sách đặc thù nhằm thu hút, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực y tế lâu dài cho đảo, cũng như các cơ chế hỗ trợ phù hợp để đội ngũ bác sĩ luân phiên yên tâm công tác. Ngành y tế TPHCM đang từng bước đưa “cực y tế chuyên sâu” vươn ra biển đảo - để ở nơi xa nhất của thành phố, người dân vẫn được bảo vệ bằng một hệ thống y tế kịp thời, chất lượng và nhân văn.
Việc thí điểm mô hình “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn” là một bước đi cụ thể, khả thi và cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Đây không chỉ là giải pháp khắc phục những hạn chế kéo dài của y tế cơ sở, mà còn tạo nền tảng để trạm y tế thực sự trở thành “điểm chạm y tế đầu tiên” của người dân - nơi chăm sóc sức khỏe ban đầu một cách chủ động, liên tục và toàn diện.
PGS-TS-BS TĂNG CHÍ THƯỢNG, Giám đốc Sở Y tế TPHCM
