Hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa mang bản sắc TPHCM

Báo Sài Gòn Giải Phóng đã có cuộc trao đổi với ông Trần Thế Thuận, Thành ủy viên, Giám đốc Sở VH-TT TPHCM về những nội dung cốt lõi, điểm mới và việc triển khai Nghị quyết 80 tại TPHCM - đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế, văn hóa lớn của cả nước.

* PHÓNG VIÊN: Thưa ông, sự ra đời của Nghị quyết 80 có ý nghĩa như thế nào đối với sự nghiệp phát triển văn hóa của Việt Nam trong kỷ nguyên mới?

* Ông TRẦN THẾ THUẬN: Nghị quyết 80 được Bộ Chính trị ban hành trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến đổi sâu sắc, đặt ra những yêu cầu mới, cấp thiết đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam. Trên bình diện quốc tế, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số và toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, mở ra cơ hội lớn cho giao lưu, tiếp biến và sáng tạo văn hóa. Tuy nhiên, cùng với đó là những thách thức không nhỏ, như sự xâm nhập của các sản phẩm văn hóa độc hại, nguy cơ phai nhạt bản sắc dân tộc, cùng các vấn đề về an ninh văn hóa, đặc biệt trên không gian mạng.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với mục tiêu đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, yêu cầu đặt ra là phải khơi dậy mạnh mẽ nguồn lực con người và sức mạnh văn hóa dân tộc. Nghị quyết 80 ra đời chính là sự đáp ứng yêu cầu khách quan đó.

Về ý nghĩa lịch sử, Nghị quyết đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng về văn hóa. Lần đầu tiên, văn hóa được xác định một cách toàn diện là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực, trụ cột và hệ điều tiết của phát triển bền vững, được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội. Đây là bước chuyển rất quan trọng từ tư duy xem văn hóa là lĩnh vực hỗ trợ sang xem văn hóa là sức mạnh nội sinh của phát triển quốc gia.

* So với Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943 và các nghị quyết, hội nghị văn hóa toàn quốc trước đây, Nghị quyết 80 có những điểm kế thừa và phát triển nào nổi bật?

* Nghị quyết 80 là sự tiếp nối mạch tư tưởng xuyên suốt của Đảng ta về văn hóa, bắt đầu từ Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943 do đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh soạn thảo - văn kiện được xem là cương lĩnh đầu tiên về văn hóa của Đảng. Tinh thần cốt lõi của Đề cương năm 1943 với 3 nguyên tắc Dân tộc hóa, Khoa học hóa, Đại chúng hóa tiếp tục được kế thừa trong Nghị quyết 80, nhưng được diễn đạt bằng ngôn ngữ và tư duy hiện đại hơn, phù hợp với bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Quan điểm “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt.

So với Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII và Nghị quyết số 33-NQ/TW, Nghị quyết 80 có những bước phát triển rất rõ. Nếu trước đây, văn hóa được xác định là “nền tảng tinh thần, mục tiêu, động lực” của phát triển, thì nay được bổ sung thêm vai trò “trụ cột” và đặc biệt là “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh và bền vững. Đây là điểm phát triển mới rất quan trọng về mặt tư duy.

Nghị quyết 80 cũng mang tính hành động và thực tiễn cao hơn, thể hiện ở những cam kết cụ thể về thể chế và nguồn lực, như chủ trương bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hàng năm cho văn hóa; đẩy mạnh mô hình hợp tác công - tư; xác định rõ mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa, coi văn hóa không chỉ là giá trị tinh thần mà còn là ngành kinh tế quan trọng, góp phần nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

* Với vai trò là trung tâm kinh tế - văn hóa lớn của cả nước, TPHCM xác định những đột phá nào để triển khai hiệu quả Nghị quyết 80, thưa ông?

* TPHCM xác định việc triển khai Nghị quyết 80 vừa là thời cơ vừa là trách nhiệm rất lớn của một đô thị đặc biệt, trung tâm giao lưu văn hóa và sáng tạo của cả nước. Trước hết là đột phá về tư duy và thể chế. Thành phố chuyển mạnh từ cách tiếp cận “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển văn hóa”, coi văn hóa là nguồn lực nội sinh và động lực tăng trưởng. Văn hóa được đặt vào vị trí trung tâm trong quy hoạch phát triển thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, gắn chặt với kinh tế sáng tạo, du lịch và đô thị thông minh.

Thứ hai là đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao hiện đại, đồng bộ. Những công trình như Rạp xiếc và biểu diễn đa năng Phú Thọ, Khu liên hợp Thể thao phức hợp Rạch Chiếc không chỉ phục vụ biểu diễn, thi đấu mà còn hướng tới trở thành không gian sáng tạo, tổ chức các sự kiện văn hóa - nghệ thuật tầm khu vực và quốc tế. Thứ ba là hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa mang bản sắc TPHCM. Thành phố tập trung phát triển điện ảnh, âm nhạc, thiết kế, quảng cáo số, game, thời trang, ẩm thực… gắn với kinh tế đêm và du lịch.

Các sự kiện như Liên hoan Phim quốc tế TPHCM (HIFF), Liên hoan Âm nhạc quốc tế TPHCM Hò dô (HOZO), Đường sách TPHCM, Lễ hội Áo dài… được tổ chức theo chuỗi giá trị, tạo doanh thu, việc làm và đóng góp ngày càng rõ nét vào GRDP của thành phố.

Song song đó, thành phố đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, xây dựng bảo tàng số, thư viện số, bản đồ văn hóa số; ứng dụng công nghệ trong trưng bày, biểu diễn và phát hành sản phẩm văn hóa, qua đó mở rộng không gian tiếp cận và thụ hưởng văn hóa của người dân.