Thời khắc nguy hiểm
Nga và Mỹ ký New START năm 2010. Hiệp ước hạn chế vũ khí hạt nhân tấn công yêu cầu số lượng tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM), tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) và đầu đạn hạt nhân phải ở dưới mức giới hạn đã thỏa thuận. Theo đó, mỗi bên triển khai tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược trên 700 phương tiện, trong đó có tên lửa, máy bay ném bom và tàu ngầm.
ẢNH: Atlantic Council
Hồi tháng 9 năm ngoái, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố Nga sẵn sàng tiếp tục tuân thủ các hạn chế của New START trong vòng một năm sau ngày 5-2-2026 với điều kiện Mỹ có hành động tương tự, không tiến hành các hành động làm suy yếu cán cân chiến lược hiện nay. Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump hồi tháng 1 cho biết ông không quá lo ngại về việc New START sắp hết hạn, đồng thời bày tỏ hy vọng hai bên có thể đạt được một thỏa thuận mới trong thời gian tới.
Phản ứng các bên
Ngày 3-2, điện Kremlin cảnh báo thế giới đang tiến gần đến một thời khắc nguy hiểm khi New START giữa Mỹ và Nga sẽ hết hiệu lực vào ngày 5-2. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nhấn mạnh, nếu hiệp ước không được gia hạn, hai cường quốc hạt nhân sẽ không còn bất kỳ thỏa thuận nào để kiểm soát kho vũ khí của nhau, điều này sẽ khiến tình hình toàn cầu trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Trước đó, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev khẳng định New START giữa Nga và Mỹ vẫn là nền tảng quan trọng để xây dựng lòng tin lẫn nhau giữa hai cường quốc hạt nhân.
Trong khi đó, Trung Quốc kêu gọi Mỹ phản ứng tích cực với đề xuất của Nga về các thỏa thuận tiếp theo của New START, bày tỏ hy vọng Mỹ sẽ phản hồi tích cực đối với đề xuất mang tính xây dựng của Nga về các sắp xếp tiếp theo sau khi New START hết hiệu lực, qua đó thực sự duy trì ổn định chiến lược toàn cầu. Tại cuộc họp báo thường kỳ ngày 3-2, khi được hỏi về việc Mỹ bày tỏ quan tâm tới khả năng Trung Quốc tham gia cuộc đàm phán kiểm soát vũ khí hạt nhân ba bên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm nhấn mạnh năng lực hạt nhân của Trung Quốc và Mỹ không thể so sánh về quy mô, do đó việc yêu cầu Trung Quốc tham gia đàm phán giải trừ vũ khí hạt nhân ở giai đoạn này là không công bằng và không hợp lý.
Còn theo Giám đốc điều hành Hiệp hội Kiểm soát vũ khí Mỹ (ACA) Daryl Kimball, Mỹ và Nga có thể khởi động các cuộc đàm phán về giải trừ vũ khí hạt nhân ngay cả sau khi New START hết hạn vào ngày 5-2. Ông Kimball nhấn mạnh sự cần thiết của việc mời các quốc gia khác, bao gồm Trung Quốc, Anh và Pháp tham gia các cuộc đàm phán trên.
Trang Atlantic Council, một tổ chức tư vấn của Mỹ trong lĩnh vực quan hệ quốc tế, thì cho rằng Mỹ không nên đồng ý gia hạn New START. Đã đến lúc Mỹ phải đưa ra quyết định dứt khoát về chiến lược hạt nhân tương lai của mình trong bối cảnh mối đe dọa từ hai cường quốc hạt nhân Nga và Trung Quốc ngang tầm sắp tới, cũng như lực lượng cần thiết để thực hiện chiến lược đó với độ tin cậy cao.
