Bộ trưởng Trần Hồng Minh nêu rõ việc đầu tư dự án là cấp thiết, nhằm hình thành tuyến đường bộ cao tốc kết nối Thủ đô Hà Nội với các địa phương trong vùng, đáp ứng nhu cầu vận tải bền vững, tạo động lực lan tỏa, mở ra không gian phát triển kinh tế mới...
Dự án có phạm vi, quy mô đầu tư với chiều dài khoảng 349km, đi qua địa bàn 7 địa phương; tuyến chính cao tốc 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100 - 120km/h; đường song hành tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60 - 80km/h.
Hướng tuyến được nghiên cứu, lựa chọn bảo đảm phù hợp với quy hoạch, chiều dài ngắn nhất có thể, hạn chế khối lượng giải phóng mặt bằng. Phương án tuyến lựa chọn đã được 7/7 địa phương liên quan có ý kiến thống nhất bằng văn bản. Sơ bộ tổng nhu cầu sử dụng đất khoảng 4.011 ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 78.143 tỷ đồng.
Về hình thức đầu tư, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, dự án đã nghiên cứu phương án đầu tư theo phương thức đầu tư đối tác công tư (PPP) và hình thức đầu tư công. Kết quả tính toán sơ bộ cho thấy, phương án tài chính đối với phương thức đầu tư PPP chưa bảo đảm tính khả thi. Trên cơ sở phân tích ưu, nhược điểm các hình thức đầu tư, góp phần giảm chi phí logistics, thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số”, Chính phủ đề xuất trước mắt đầu tư Dự án theo hình thức đầu tư công, triển khai thu phí sau khi hoàn thành tương tự dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông; quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi tiếp tục nghiên cứu khả năng đầu tư theo phương thức PPP.
Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 288.268 tỷ đồng, thực hiện bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước bố trí trong các kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn và nguồn vốn hợp pháp khác. Trong đó, nguồn vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026 - 2030, Chính phủ dự kiến bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng để đầu tư tuyến chính cao tốc.
Về dự kiến tiến độ thực hiện dự án, chuẩn bị đầu tư dự án từ năm 2026, thực hiện dự án năm 2027, cơ bản hoàn thành công trình năm 2030. Các đoạn còn lại trong giai đoạn 2026 - 2030 tiếp tục huy động các nguồn vốn để ưu tiên đầu tư sớm, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035. Dự kiến có tổng cộng 22 dự án thành phần. Dự án cũng đề xuất áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt.
Chính phủ kiến nghị Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội và giao Chính phủ chỉ đạo Bộ Xây dựng và các địa phương tổ chức triển khai lập báo cáo nghiên cứu khả thi, thực hiện các dự án thành phần bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả đầu tư theo đúng quy định của pháp luật.
Về sự cần thiết đầu tư và sự phù hợp quy hoạch, trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị tiếp tục làm rõ mối quan hệ với các dự án giao thông trọng điểm khác; đánh giá hiệu quả tổng thể của mạng lưới giao thông; xây dựng cơ chế phối hợp giữa các địa phương trong quản lý quy hoạch, khai thác quỹ đất, đầu tư hạ tầng kết nối và vận hành toàn tuyến.
Về tổng mức đầu tư, nguồn vốn và khả năng cân đối vốn, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục cập nhật suất vốn đầu tư, đơn giá, chi phí dự phòng và các yếu tố biến động giá nhằm bảo đảm sát thực tế, hạn chế điều chỉnh trong quá trình thực hiện.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị Chính phủ bổ sung, làm rõ nguồn vốn, cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn, khả năng cân đối và bố trí vốn của ngân sách trung ương, ngân sách địa phương (nhất là các địa phương dự kiến được giao bố trí số vốn lớn như Hà Nội, Hải Phòng) theo từng giai đoạn; căn cứ chứng minh khả năng cân đối vốn, làm cơ sở đánh giá tính khả thi và xem xét, quyết định; đánh giá kỹ tác động đến kế hoạch đầu tư công trung hạn và nhu cầu vốn cho nhiều dự án quan trọng quốc gia khác được triển khai đồng thời trong cùng giai đoạn.
