Doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề không còn là mô hình mới. Tuy nhiên, sự phối hợp giữa DN và cơ sở đào tạo vẫn chủ yếu mang tính tự phát, thiếu cơ chế khuyến khích và ràng buộc đủ mạnh. Điều này khiến mối liên kết giữa hai bên chưa bền chặt, chưa tạo được sự đồng thuận trong việc đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu thị trường.
Thông tư số 43/2026/TT-BGDĐT (Thông tư 43, ban hành ngày 9-6-2026) quy định tiêu chuẩn người dạy nghề vừa được Bộ GD-ĐT ban hành được kỳ vọng tạo động lực thúc đẩy sự gắn kết giữa nhà trường và DN bằng việc việc mở rộng nguồn lực tham gia giảng dạy.
Chuẩn hóa đội ngũ đào tạo
Theo Điều 1 Thông tư 43, người dạy nghề phải đáp ứng các tiêu chuẩn về đạo đức nghề nghiệp, trình độ đào tạo, năng lực thực hành nghề và năng lực sư phạm. Đáng chú ý, năng lực thực hành và sư phạm được đánh giá thông qua vấn đáp, thực hành giảng dạy, thực hành kỹ năng nghề hoặc kết hợp nhiều hình thức.
Quy định này được xem là bước “cởi trói”, tạo điều kiện để chuyên gia, nghệ nhân và lao động có tay nghề cao từ DN tham gia giảng dạy, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.
Không chỉ ở giáo dục nghề nghiệp, nhiều cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên cũng đề xuất sớm có cơ chế để DN trở thành đối tác đào tạo của nhà trường.
Ông Đỗ Minh Hoàng, Giám đốc Trung tâm Giáo dục thường xuyên Chu Văn An (phường An Đông, TPHCM), cho rằng, đa dạng hóa nguồn lực tham gia đào tạo là xu hướng tất yếu. Ngay từ bậc phổ thông, học sinh cũng rất cần được tiếp cận với những kinh nghiệm thực tiễn từ DN, nghệ nhân và người lao động (NLĐ) lành nghề. Với các nghề truyền thống, chính những người thợ nhiều năm gắn bó với nghề sẽ truyền đạt những kỹ năng thực hành hiệu quả hơn. Tuy nhiên, quy định về bằng cấp đang là rào cản khiến họ khó tham gia giảng dạy.
“Ngay cả khi muốn mời một KOL, ca sĩ hay nhà sáng tạo nội dung có uy tín đến giao lưu, chia sẻ kỹ năng với học sinh, nhà trường cũng gặp vướng mắc về điều kiện bằng cấp. Điều này phần nào hạn chế việc đưa hơi thở thực tiễn vào môi trường giáo dục”, ông Đỗ Minh Hoàng chỉ ra.
Ông Trần Phương, Hiệu trưởng Trường trung cấp Việt Giao (phường Vườn Lài, TPHCM), đánh giá, Thông tư 43 là cơ hội để chuẩn hóa và “thực chiến hóa” đội ngũ giảng viên. Nhà trường đang xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực, phối hợp với DN để bảo đảm người đứng lớp không chỉ có chuyên môn mà còn giàu kinh nghiệm thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.
Cũng theo ông Trần Phương, ở các ngành như quản trị khách sạn, bếp bánh, hướng dẫn du lịch hay quản trị dịch vụ giải trí - thể thao..., bằng cấp không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ tay nghề. Trước đây, nhiều nghệ nhân, bếp trưởng, giám đốc điều hành khách sạn 5 sao với 15-20 năm kinh nghiệm muốn tham gia giảng dạy nhưng vướng quy định về bằng cấp và chứng chỉ sư phạm. Thông tư 43 đã tháo gỡ rào cản này, tạo điều kiện để nhà trường mời các chuyên gia giàu kinh nghiệm đứng lớp.
Từ “cởi trói” đến đồng hành
Theo ông Trần Văn Tú, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế TPHCM, việc đào tạo bám sát nhu cầu DN đã trở thành yêu cầu tất yếu với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Vì vậy, cần có cơ chế để DN tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo.
Ở góc độ DN, bà Nguyễn Hoàng Phượng Linh, Giám đốc Đảm bảo chất lượng - Công ty TNHH CNS Amura Precision (phường Tăng Nhơn Phú, TPHCM), cho hay, trước đây chuyên gia từ DN muốn tham gia giảng dạy vẫn phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn của giáo viên, giảng viên. Nay, Thông tư 43 mở rộng cơ hội để những người có tay nghề cao, giàu kinh nghiệm thực tiễn tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo.
Tuy nhiên, theo bà, để DN mạnh dạn đồng hành, ngoài hành lang pháp lý, cần có cơ chế hợp tác và chia sẻ lợi ích rõ ràng. Thực tế, nhiều DN bỏ kinh phí, nhân lực đào tạo theo đơn đặt hàng nhưng sau khi tốt nghiệp, NLĐ không vào làm việc hoặc nghỉ việc sớm vì thiếu cơ chế ràng buộc. DN đầu tư nguồn lực nhưng không thu được hiệu quả tương xứng nên khó duy trì việc tham gia đào tạo lâu dài.
Theo ông Trần Phương, để Thông tư 43 phát huy hiệu quả, các cơ sở đào tạo cần phối hợp với DN và hiệp hội nghề nghiệp thành lập hội đồng đánh giá, xây dựng bộ tiêu chí về kỹ năng nghề và năng lực sư phạm, đảm bảo việc công nhận người dạy khách quan, minh bạch và đúng chất lượng.
“Khi người dạy có năng lực thực tế, bài giảng không chỉ dừng ở lý thuyết mà còn truyền tải những kỹ năng, công nghệ và kinh nghiệm nghề nghiệp sát với yêu cầu DN. Đây là cách hiệu quả để rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động”, ông Trần Phương phân tích.
