Giữa tháng Bảy tri ân, thôn Hậu Kiên (xã Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị) rực sáng trong đêm tưởng niệm 40 năm ngày mất của Tổng Bí thư Lê Duẩn (10-7-1986 - 10-7-2026). Nhưng điều còn đọng lại sau khi ánh đèn sân khấu đã tắt không chỉ có âm nhạc, mà đó còn là hình ảnh những người con xa quê hương từ khắp mọi miền trở về, mỗi người mang theo một cách tri ân riêng, cùng thắp sáng ký ức về một nhân cách lớn và về những giá trị vẫn đang được gìn giữ, tiếp nối trên chính mảnh đất mà ông đã sinh ra.
1. Tháng Bảy, tôi lại về Quảng Trị. Con đường quen dẫn tôi về thôn Hậu Kiên như ngắn hơn sau mỗi mùa xa cách. Có lẽ bởi nơi ấy không chỉ là quê hương, mà còn là miền ký ức, là nơi mỗi bước chân đều chạm vào một lớp trầm tích của lịch sử và tình người.
Đêm Hậu Kiên hôm nay sáng bừng ánh điện. Cả một vùng quê vốn bình dị bỗng rực rỡ như ngày hội lớn. Tiếng nói cười hòa cùng nhịp chân của dòng người từ khắp mọi miền đất nước đổ về. Người từ Hà Nội, Quảng Bình, người từ Huế, Đà Nẵng, TPHCM... và cả những người từ chính quê hương Quảng Trị. Tất cả cùng gặp nhau nơi đây để dâng nén hương tưởng niệm 40 năm ngày Tổng Bí thư Lê Duẩn đi xa.
Bốn mươi năm. Khoảng thời gian đủ dài để một thế hệ trưởng thành, đủ để những cánh đồng bom đạn ngày nào hóa thành màu xanh của lúa, của những khu công nghiệp, của những làng quê đổi mới. Nhưng càng lùi xa, người ta càng nhận rõ tầm vóc của một con người đã dành trọn cuộc đời mình cho độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân.
Thôn Hậu Kiên giờ không còn là ngôi làng nhỏ nép mình bên những rặng tre như trong ký ức của nhiều người. Ngay giữa khu vườn tuổi thơ của Bác Ba (bí danh của Tổng Bí thư Lê Duẩn), sân khấu nghệ thuật được dựng lên. Không phải trong một nhà hát lớn hay quảng trường rộng, mà giữa chính không gian đã nuôi dưỡng tuổi thơ của người con ưu tú ấy. Những hàng cây vẫn đứng lặng. Gió đồng vẫn thổi qua khu vườn như bao mùa tháng Bảy trước. Con sông Thạch Hãn vẫn vỗ sóng hiền hòa. Chỉ có điều, đêm nay, khu vườn ấy ngân lên tiếng hát.
Tôi đứng giữa dòng người, chợt thấy Hậu Kiên đêm nay đẹp một vẻ đẹp rất riêng. Không ồn ào. Không phô trương. Chỉ có lòng người lặng lẽ hướng về cội nguồn. Có lẽ, đó cũng là điều đẹp nhất của tháng Bảy ở Quảng Trị. Tháng Bảy của tri ân, của ký ức và của cả những người con trở về với quê hương, với lịch sử của chính dân tộc mình.
Trong đêm tháng Bảy ấy, người khiến tôi chú ý nhiều nhất là một người lặng lẽ đi giữa sân khấu và khu vườn tuổi thơ của Bác Ba. Đó là anh Lê Khánh Hưng, Cục trưởng Cục Quản trị T.78 thuộc Văn phòng Trung ương Đảng, cháu nội của Tổng Bí thư Lê Duẩn. Tôi nhìn thấy anh cùng hai cô con gái, một người là Thiếu tá Công an nhân dân, đang làm công tác giảng dạy. Ba cha con dừng lại rất lâu trước bàn thờ Bác Ba. Không nghi lễ cầu kỳ, chỉ có sự thành kính của những con cháu trong gia đình trước người ông mà cả dân tộc kính yêu.
Ít ai biết rằng, anh Lê Khánh Hưng chính là người khởi xướng ý tưởng tổ chức lễ tưởng niệm 40 năm ngày Tổng Bí thư Lê Duẩn đi xa ngay trên quê hương Hậu Kiên. Anh là Trưởng ban tổ chức, là người chỉ đạo nghệ thuật, miệt mài cùng đồng đội chăm chút từng chi tiết để đêm tri ân diễn ra trọn vẹn.
Có rất nhiều điều cảm động trong đêm ấy, nhưng ấn tượng với tôi hơn cả lại là mâm cơm giỗ. Giữa những bận rộn cho một chương trình lớn, anh và các con vẫn dành sự chu đáo cho từng nén hương, từng bát cơm, chén nước. Tôi chợt nghĩ, có những truyền thống gia đình được truyền từ đời này sang đời khác bằng những việc làm lặng lẽ như thế.
Cũng phải nói thêm rằng: Lê Khánh Hưng còn là người góp phần tạo nên linh hồn của đêm diễn bằng chính những tác phẩm anh sáng tác. Năm ca khúc vang lên trong khu vườn tuổi thơ của Bác Ba đều mang dấu ấn của anh qua phần lời: Đời đời khắc ghi Bác Ba Lê Duẩn, Ba Đình sớm thu xa, Bà nội của tôi, Những bước chân thầm lặng... Những ca từ ấy được chắp cánh bởi giai điệu của các nhạc sĩ Ngọc Khuê, Mai Kiên, Quỳnh Hợp và những người bạn đồng hành.
Lắng nghe những ca khúc ấy, người ta dễ dàng nhận ra trong từng câu hát là một tình yêu tha thiết với Đảng, với quê hương Quảng Trị và trên hết là tình cảm sâu nặng của người cháu dành cho ông bà nội của mình. Đó không phải là thứ tình cảm được tạo nên bằng những lời ngợi ca lớn lao, mà được chưng cất từ ký ức gia đình, từ niềm tự hào về cội nguồn và từ ý thức gìn giữ một di sản tinh thần cho các thế hệ mai sau.
Tôi bỗng hiểu rằng, có những di sản được gìn giữ bằng trái tim của những người con, người cháu. Và trong đêm tháng Bảy ở Hậu Kiên, tôi đã nhìn thấy một cách gìn giữ như thế.
2. Đêm ấy ở Hậu Kiên còn cho tôi gặp lại nhiều gương mặt thân quen. Giữa dòng người từ khắp mọi miền trở về quê Bác Ba, tôi nhận ra nhà báo Nguyễn Khắc Văn, Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng. Anh cũng là người con của Quảng Trị, quê ở Hải Lăng. Nhưng lần trở về này, anh không chỉ với tư cách một người con của quê hương. Anh trở về cùng trách nhiệm thực hiện các chương trình nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27-7 của Báo Sài Gòn Giải Phóng, một tờ báo luôn gắn bó với những hoạt động vì cộng đồng. Ngay trong đêm nghệ thuật, Báo Sài Gòn Giải Phóng phối hợp các đơn vị đồng hành đã trao tặng 50 máy đo huyết áp cho các gia đình chính sách, người có công với cách mạng và 200 áo khoác cho các em học sinh vượt khó là con em các gia đình chính sách ở xã Triệu Phong.
Những món quà ấy không lớn nếu đo bằng giá trị vật chất, nhưng giữa tháng Bảy Quảng Trị, nơi mỗi nén hương đều gợi nhắc sự hy sinh của bao thế hệ, chúng trở thành một lời tri ân đầy thiết thực. Tôi chợt nghĩ, báo chí sẽ thật đẹp khi những trang báo không chỉ chuyên chở thông tin mà còn mang theo cả sự sẻ chia đối với cuộc đời.
Tôi cũng gặp lại Viện trưởng Viện Phim Việt Nam Lê Thị Hà. Chị đến mang theo những cuốn phim, những tư liệu quý về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Tổng Bí thư Lê Duẩn mà Viện Phim Việt Nam đã gìn giữ qua nhiều thập niên. Trong không gian ấm cúng của khu lưu niệm, tôi đứng lặng nhìn những cuộn phim được nâng niu trên tay những người con, người cháu của Bác Ba. Bỗng thấy thời gian như đang nối liền quá khứ với hiện tại. Một bên là ký ức được lưu giữ trên từng mét phim đã ngả màu năm tháng. Một bên là những người hôm nay đang tiếp tục gìn giữ ký ức ấy bằng tình yêu, bằng trách nhiệm và bằng cả những việc làm cụ thể. Có lẽ, đó cũng chính là ý nghĩa đẹp nhất của những cuộc trở về. Tất cả gặp nhau dưới bầu trời tháng Bảy của Hậu Kiên, để cùng thắp sáng thêm ký ức về một người con vĩ đại của quê hương Quảng Trị: Tổng Bí thư Lê Duẩn - Bác Ba Duẩn yêu kính…
Đêm tháng Bảy ấy đã đi qua. Dòng người đã trở về với cuộc sống thường ngày. Nhưng tôi tin rằng, trong ký ức của những người có mặt ở Hậu Kiên hôm ấy, sẽ còn mãi một đêm tháng Bảy của sự tri ân, nơi những người con bình dị đã lặng lẽ tỏa sáng bằng nhân cách, bằng trách nhiệm, bằng lòng biết ơn và tình yêu quê hương.
